Agressie en geweld tegen zorgpersoneel dreigen steeds vaker te worden gezien als ‘part of the job’. Dat blijkt uit een enquête van vakbond NU’91, waaruit naar voren komt dat maar liefst 63 procent van de zorgmedewerkers vindt dat agressie inmiddels bij het werk hoort. Een ontwikkeling die volgens experts zorgelijk is en die niet mag worden geaccepteerd.

Onderzoeker sociale veiligheid Caroline Koetsenruijter waarschuwt dat langdurige en herhaalde blootstelling aan agressie ervoor zorgt dat zorgprofessionals hun normen gaan bijstellen. Wat eerst onacceptabel was, wordt langzaam als normaal ervaren. Volgens haar is dat een gevaarlijke verschuiving. “Als we dit met elkaar gaan gedogen, wordt het nog makkelijker om agressief gedrag te blijven vertonen”, stelt zij. De verantwoordelijkheid om grenzen te stellen mag daarbij niet alleen bij het zorgpersoneel worden neergelegd, maar moet ook duidelijk worden gedragen door werkgevers, politie en het Openbaar Ministerie.

87% te maken met agressie

De cijfers laten zien hoe wijdverbreid het probleem is. Volgens Femke Merel van Kooten, voorzitter van NU’91, krijgt zo’n 87 procent van de zorgprofessionals te maken met agressie in uiteenlopende vormen. Het gaat daarbij niet alleen om verbaal geweld, maar ook om fysiek geweld, zoals slaan, schoppen, duwen, bedreigingen, verwurging en zelfs doodsbedreigingen en doxing. “Dit is geen probleem dat zich beperkt tot Oud en Nieuw. Het speelt het hele jaar door en in de hele zorgsector”, benadrukt zij.
Van Kooten verzet zich fel tegen het idee dat agressie bij het werk zou horen. Zorgmedewerkers hebben volgens haar recht op een veilige werkomgeving. Vooral bij kwetsbare patiëntgroepen, zoals mensen in een psychose of met een verstandelijke beperking, is het volgens haar cruciaal dat er voldoende personeel en middelen beschikbaar zijn om escalatie te voorkomen. “Luister naar het personeel, zij weten het beste waar de risico’s liggen en wat er nodig is om het veiliger te maken.”

Aantal meldingen sterk gestegen

Dat agressie in de zorg toeneemt, wordt ook herkend door ziekenhuizen. Arend Jan Poelarends, financieel directeur van ziekenhuis St. Jansdal, ziet dat het aantal meldingen in zijn organisatie sterk is gestegen. Waar er vóór corona jaarlijks vijf tot tien meldingen waren, liep dat daarna op naar tientallen en inmiddels naar meer dan 85. Om medewerkers beter toe te rusten, zijn agressietrainingen daar verplicht gesteld. Medewerkers leren niet alleen hoe agressie ontstaat, maar oefenen ook met acteurs om situaties zo realistisch mogelijk te benaderen. Daarbij ligt de nadruk op communicatie en verwachtingsmanagement richting patiënten.
Trainer Jannie de Jong vindt het opvallend dat niet in alle zorginstellingen jaarlijkse trainingen verplicht zijn. Volgens haar gaat het in de praktijk vaak mis met mantelzorgers, die vanuit betrokkenheid de controle willen behouden over de situatie. Die frustratie is begrijpelijk, zegt zij, maar mag nooit worden afgereageerd op zorgmedewerkers.

Aangiftes niet altijd serieus genomen

Ook vanuit de samenleving klinkt zorg. Er is kritiek op het feit dat aangiftes van geweld tegen zorgpersoneel niet altijd serieus lijken te worden genomen door politie en justitie. Tegelijkertijd wijzen anderen erop dat veel conflicten in de zorg ontstaan door miscommunicatie en frustratie over procedures en wachttijden.
De rode draad is duidelijk: agressie tegen zorgpersoneel mag nooit als normaal worden beschouwd. De signalen uit het veld laten zien dat duidelijke grenzen, betere ondersteuning, structurele trainingen en een stevige aanpak vanuit werkgevers en justitiële instanties noodzakelijk zijn om te voorkomen dat geweld in de zorg verder wordt genormaliseerd.