Elk jaar voorspellen politie en justitie met het algoritme Preselect Recidive het recidiverisico van tienduizenden jongeren. Deze voorspellingen blijken volgens Follow The Money vaak onjuist, met verstrekkende gevolgen: ze kunnen het verschil maken tussen een Halt-traject en een strafblad.

Preselect Recidive beoordeelt jongeren tussen 12 en 18 jaar op basis van tien factoren, waaronder leeftijd, geslacht, eerdere politiecontacten en zelfs registraties als getuige of slachtoffer. De score – laag, midden of hoog – bepaalt mede de aanpak. Bij een lage score volgt vaak een Halt-traject, terwijl een hogere score kan leiden tot een onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming en een strafrechtelijke procedure.

Problemen met betrouwbaarheid
Onderzoekers hebben ernstige twijfels bij Preselect. Volgens wiskundige Joran van Apeldoorn produceert het algoritme vaak valspositieve resultaten: een op de drie jongeren die geen recidive plegen, krijgt onterecht een ‘midden’ of ‘hoog’ risicoscore. Kleine variaties in de omstandigheden, zoals een broer met een strafblad, kunnen de uitkomst drastisch beïnvloeden. Hoogleraar Djoerd Hiemstra vergelijkt de nauwkeurigheid van de voorspellingen met die van een dobbelsteen.
Bovendien blijkt het algoritme getraind op een beperkte dataset van slechts vijfduizend jongeren, waardoor het slecht presteert bij minder vertegenwoordigde groepen, zoals meisjes en jongeren die voor het eerst met de politie in aanraking komen. Daarnaast is het model uitsluitend gebaseerd op politiedata, die niet altijd representatief zijn en gevoelig kunnen zijn voor vooroordelen.

Ongepaste toepassingen
Naast gebruik in het jeugdstrafrecht is Preselect lokaal ingezet voor het opstellen van namenlijsten van jongeren met een vermeend verhoogd risico. Gemeenten zoals Ede gebruikten de scores om ‘rising stars’ te identificeren – jongeren die ze preventief wilden monitoren. Dit hergebruik is door het ministerie als ‘niet conform afspraak’ bestempeld.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid noemt Preselect ‘ondersteunend’ en erkent dat het instrument beperkingen heeft, zoals over- en onderschattingen. Ondanks een aanbeveling om het algoritme uit te schakelen, blijft het voorlopig in gebruik, met plannen voor doorontwikkeling.
Jongeren en hun advocaten worden vaak niet geïnformeerd over de invloed van Preselect. Dit gebrek aan transparantie bemoeilijkt het aanvechten van beslissingen. Advocaten pleiten voor meer openheid om onterecht verstrekte strafbladen te voorkomen, die later obstakels kunnen vormen bij het verkrijgen van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG).