De AIVD waarschuwt dat vrijwillige chatcontrole grote risico’s oplevert voor de cyberweerbaarheid van Nederland. Dat schrijft demissionair minister Van Oosten van Justitie en Veiligheid in antwoorden op Kamervragen. Aanleiding is een nieuw compromisvoorstel van EU-voorzitter Denemarken, dat ruimte laat om scannen van berichten door aanbieders van chatdiensten alsnog mogelijk – en op termijn zelfs verplicht – te maken.

Volgens Van Oosten is er dit keer voldoende steun onder EU-lidstaten om het voorstel op 26 november als hamerstuk af te doen in de Corepervergadering. Deze discussie binnen de EU sleept al langer. De Europese Commissie wil dat chatdiensten berichten kunnen controleren om materiaal van seksueel kindermisbruik op te sporen. Lidstaten zijn tot nu toe sterk verdeeld, onder meer door de impact op end-to-end encryptie en de vrees voor structurele aantasting van de privacy. Het eerdere Deense voorstel strandde vanwege gebrek aan steun, maar in de nieuwste versie blijft vrijwillige detectie mogelijk. Volgens critici is dat een glijdende schaal richting verplicht scannen.

Fundamenten van digitale veiligheid

Nederland onthoudt zich bij de stemming. In reactie op vragen van Kamerlid Kathmann benadrukt Van Oosten dat verplichte detectie niet is opgenomen, maar dat vrijwillige controle door bedrijven wel blijft bestaan als maatregel tegen verspreiding van kindermisbruikmateriaal. De minister wijst er echter op dat een reviewclausule in de tekst bepaalt dat over drie jaar opnieuw wordt beoordeeld of een verplichting toch noodzakelijk is. Een dergelijke stap zou via het reguliere wetgevingsproces verlopen.
Op verzoek van de Kamer vroeg Van Oosten advies aan de AIVD. Volgens de minister beoordeelt de inlichtingendienst de risico’s voor de digitale weerbaarheid als zeer hoog. Vrijwillige detectie kan volgens de AIVD leiden tot structurele verzwakking van beveiligingstechnieken, waardoor criminelen, statelijke actoren en andere kwaadwillenden eenvoudiger kunnen binnendringen.
Het kabinet noemt bescherming van kinderen online essentieel, maar benadrukt dat dit niet mag ten koste gaan van de fundamenten van digitale veiligheid. Hoe de nieuwe EU-lijn in de praktijk gaat uitpakken, zal volgens Van Oosten afhankelijk zijn van de keuzes die individuele aanbieders van chatdiensten maken zodra de verordening van kracht wordt.