Wat hebben het kijken naar Amerikaanse televisieseries, crypto currency, beïnvloeding met de stem en klokkenluiders met elkaar te maken? De overeenkomst is dat dit de onderwerpen waren tijdens de Fall Meeting van ASIS Benelux, die in oktober plaatsvond. Ze bleken meer met de praktijk van de securityprofessional te maken te hebben, dan menigeen wellicht vooraf dacht.

Hoewel security nog altijd een mannenwereld is, was ASIS Benelux erin geslaagd voor deze bijeenkomst uitsluitend vrouwelijke sprekers te kiezen. De nadruk lag daarom niet op techniek of strategie, maar meer op de psychologische aspecten van het beveiligingsvak. In de namiddag voorafgaand aan de feitelijke Fall Meeting sprak Jinnih Beels, wethouder van Antwerpen met Educatie, Jeugd en Integratie in portefeuille, over het belang van samenwerking in de veiligheidszorg. Zij begon haar carrière ooit als politieagent en stapte later de politiek in. Zij sprak over hoe zij tegen de ontwikkelingen in Antwerpen aankijkt en benadrukte dat de politie en de gemeente de problemen in de stad niet alleen de baas kunnen blijven. Samenwerking met bedrijven en instellingen is daarom essentieel, aldus de wethouder.

Afslachten
Een heel ander onderwerp bracht de volgende dag communicatiespecialist Merel van Ommen van de Radboud Universiteit naar voren. Haar inleiding ging over ‘binge-watching’, ofwel het achter elkaar kijken naar afleveringen van televisieseries. De vraag was of deze bezigheid invloed heeft op het morele bewustzijn van de kijkers. “Wat is het verschil tussen goed en kwaad? Dat onderscheid is extreem moeilijk te maken.” Van Ommen noemde een televisieserie waarin iemand achter zware criminelen aanging om die af te slachten nadat justitie er niet in geslaagd was hen achter de tralies te krijgen. “Vinden we dat slecht? Het kan heel belangrijk zijn om te ontdekken waar je zelf de lijn trekt tussen goed en kwaad. Wat is geoorloofd in security? In onze steeds complexere wereld wordt dat elke keer moeilijker om te bepalen.” Het is volgens de specialist ook een kwestie van cultuur. “Wij vinden het zielig als iemand zelfmoord pleegt, maar in Japan heeft men daar bewondering voor.”

Geweld
Televisieseries zijn volgens Van Ommen zeker van invloed op hoe mensen zich ontwikkelen. “We keuren geweld op straat af, maar zien het wel graag op televisie. Vergis je niet. Geweld op tv geeft in de hersenen hetzelfde effect als geweld in het echt. Je gaat het steeds grager zien, zeker als het dient om het kwaad af te straffen. Een detective is een voorbeeld van ‘feel good tv’. Je lost samen met de hoofdpersoon een puzzel op en aan het eind wordt altijd de dader ontmaskerd. Dergelijke verhalen helpen het moraal van mensen te verbeteren. Aan de andere kant stimuleren ze niet om zelf na te denken over wat goed en fout is. De realiteit is niet zo rechtvaardig als de fictie op tv. Toch bepaalt de tv steeds meer onze normen en waarden. Netflix is onze nieuwe kerk geworden.”
Na 9-11 kregen televisieseries andere karakters, stelde Van Ommen vast. “We kwamen in een morele woestijn terecht en er kwamen nieuwe series met helden die de VS tegen terreur moesten beschermen. Hoe zij dat doen doet niet ter zake. Misdaadseries bleven ook bestaan. Zoals de Sopranos. Veel kijkers krijgen sympathie voor de hoofdpersonen, ofschoon dat zware criminelen zijn.” De communicatiespecialist keek samen met gevangenen naar de serie en informeerde naar hoe deze erover dachten. Het bleek dat ‘gewone’ burgers zich veel makkelijker in de maffioso op televisie konden verplaatsen dat criminelen en misdaadbestrijders. Die groepen houden zich liever bij hun eigen realiteit.”

Een stem met overwicht
Een heel ander onderwerp was dat van Katrien van Geystelen. Zij legde uit hoe je met stemtechnieken meer effect uit een voordracht kunt halen. Ervaring deed zij onder andere op tijdens een opleiding tot zangeres, waar je geleerd wordt je stem met expressie te ondersteunen. “Mijn stem veranderde in die tijd ook en ik merkte dat mensen mij serieuzer gingen nemen. Dat bracht mij op het idee om managers te gaan trainen in het meer invloed krijgen met hun stemgebruik.” Belangrijk is volgens de stemspecialiste het gebruik maken van resonantie. “Meestal communiceren we alleen op communicatieniveau met elkaar en dan gebruik je maar heel weinig van de capaciteiten van je stem. Als je daarentegen bewust gebruik maakt van de resonantie van je stem, bereik je veel meer effect. Dan merk je ook dat je met zacht praten meer aandacht krijgt voor je boodschap dan met schreeuwen. De kunst is om op dezelfde frequentie te komen als de luisteraar. Breng je ademhaling tot rust en adem vanuit je buik als je spreekt. Dan straal je rust uit en krijg je makkelijker overwicht en dus leiderschap.”

Klokkenluiders
Klokkenluiders zijn in de praktijk vaak de gebeten hond. Ten onrechte vindt Gerwinde Vynckier. “Ze zijn juist heel belangrijk voor je organisatie. Ze kunnen zelfs levens redden! Als je tenminste een goed beleid hebt en openstaat voor hun signalen, zodat ze daarmee niet naar de krant hoeven te stappen om misstanden aan de kaak te stellen.” Als voorbeelden noemde zij de rampen met de 737Max en de Herald of free enterprise. “Boeing en Townsend Thoresen waren vooraf gewaarschuwd door medewerkers, maar deden daar niets mee. Ook andere bedrijven hadden zich veel leed en geld kunnen besparen als zij een goed klokkenluidersbeleid hadden gehad. Dat houdt ook in dat de klokkenluiders op bescherming kunnen rekenen als zij met hun melding vijanden maken en dat zij worden geïnformeerd over wat er met hun melding wordt gedaan.” Voor de bescherming van klokkenluiders is momenteel een EU-richtlijn in de maak, zo vertelde Vynckier. Beleid is volgens haar vooral nodig binnen gesloten organisaties, waar klokkenluiden als verraad wordt beschouwd. “Er wordt wel eens gedacht dat klokkenluiders gefrustreerde en ontevreden medewerkers zijn, maar meestal betreft het juist productieve, waardevolle en loyale mensen. Maak anoniem melden mogelijk en geef bekendheid aan de mogelijkheid om misstanden te melden!”

Verantwoordelijkheid
Vynckier kwam met een groot aantal aanbevelingen. “Besef dat klokkenluiders afwegingen maken. Is het geconstateerde zo ernstig, dat daarmee de baan op het spel gezet moet worden? Heeft het zin om iets te melden als er toch niets mee gedaan wordt? Kan men degene bij wie gemeld wordt wel vertrouwen? Is het mijn taak om iets te melden?” Om die angsten weg te nemen en te kunnen profiteren van de oplettendheid en integriteit van medewerkers, is het van belang om bekendheid te geven aan de geconstateerde incidenten en duidelijk te maken dat dankzij een goedwillende medewerker erger voorkomen kan worden. Nader onderzoek kan volgens Vynckier ook beter aan een extern en dus onafhankelijk bureau worden overgelaten. “En prijs de melders. Maak duidelijk dat het bedrijf geholpen is met hun melding en laat de organisatie duidelijk maken dat er geen sprake is van verraad, maar van het nemen van verantwoordelijkheid.”

Ongewenste intimiteiten
Diane Waumans, manager ethical standards & integrity van televisieomroep VRT vertelde over het binnen haar organisatie in 2015 ingevoerde klokkenluidersbeleid, dat onderdeel is van het algemene integriteitsbeleid. “Integriteit spreekt vanzelf, maar vanzelfsprekend is het niet”, vertelde zij. “Je loopt soms tegen onverwachte dilemma’s aan, zoals een vakbond die het opnam voor een medewerker die gestolen had en die vond dat wij met ons integriteitsbeleid te ver gaan. Toen we er eindelijk uit waren, werkte de medewerker allang ergens anders. Het lijkt een klein voorval, maar bij grotere kwesties kan je ook makkelijker tegen tegenstrijdige belangen aanlopen.” Als voorbeeld noemde Waumans de kwestie met een bekende quizmaster die beschuldigd werd van ongewenste intimiteiten. “De man was erg populair bij het publiek en ontkende ook alle beschuldigingen. Wat moet je dan? We konden de meldingen niet negeren. Uiteindelijk werd de moeilijke beslissing toch genomen om de quiz te stoppen en de quizmaster op morele gronden te ontslaan. Die sloeg terug met een verklaring op YouTube waarmee hij veel sympathie oogstte. Voor ons reden om de meldingen van de slachtoffers openbaar te maken, zonder overigens de namen te noemen. De zaak werd uiteindelijk zelfs binnen het Parlement behandeld. Het was voor alle betrokkenen een heel zware tijd en het mag duidelijk zijn dat er geen winnaars zijn.” Waumans raadde aan om integriteit op het menu van elk bedrijf te zetten en te beginnen met de top, die tenslotte een voorbeeldfunctie heeft. “Beleid is nodig, evenals een definitie van normen en waarden en principes. Wees ook eerlijk tegen melders dat zij in een ‘never ending story’ kunnen geraken. Speel niet zelf voor detective, maar schakel een professional in. Houdt er rekening mee dat onderzoeken lang kunnen duren en neem er de tijd voor. En neem elke melding serieus en wees de melders dankbaar!”

Student Talent Award
Tijdens de bijeenkomst vond ook de uitreiking plaats van de Student Talent Award 2019. Twee genomineerden mochten een voordracht houden. Christiaan van Dijk had onderzoek gedaan naar de security awareness binnen een internationaal bedrijf. Het bedrijf bleef anoniem, omdat de uitkomst van het onderzoek niet erg positief was. Medewerkers bleken bijvoorbeeld makkelijk te beïnvloeden met social engineering. De student werkte zes maanden bij het bedrijf, dat tot de vitale infrastructuur behoort. In die tijd onderzocht hij onder andere het risicobewustzijn van medewerkers, wat de organisatie doet om dat te stimuleren en in hoeverre incidenten worden geregistreerd. Daar bleek in de praktijk niet veel van terecht te komen. En als maatregelen werden getroffen, werd niet verteld waarom. Van Dijk onderzocht ook het functioneren van de beveiligers van het bedrijf. In het weekend zonder pas met een smoesje het gebouw binnenkomen bleek niet onmogelijk. Ook het blokkeren van een nooduitgang werd niet opgemerkt. Niet alles ging verkeerd. De student had 94 casussen uitgevoerd, waarbij het 76 keer goed ging. “Dan gaat het dus 18 keer fout! Het management las het rapport, zei dank u en deed er verder niets mee. We zullen zien hoe het afloopt!” Van Dijk raadde aan om iemand te benoemen die verantwoordelijk is voor het awareness-programma, te zorgen voor in- en externe samenwerking, te beschrijven wat van beveiligingsmaatregelen wordt verwacht, werkinstructies en protocollen voortdurend te beoordelen en aan te passen, te zorgen voor mandaat van het strategisch management, openheid te geven van zaken, mensen feedback te geven en te zorgen voor trainingen en informatieverstrekking.

Virtueel geld
De tweede genomineerde was Valentine Vandendriessche die onderzoek had gedaan naar de relatie tussen georganiseerde criminaliteit en cryptocurrency, zoals de bitcoin. Zij legde uit hoe virtueel geld werkt en waarom transacties niet te traceren zijn, waardoor bijvoorbeeld de bitcoin een ideaal betaalmiddel is voor criminelen. Financiële instellingen zijn tegenwoordig verplicht om melding te doen van verdachte geldtransacties. De hiervoor ingestelde EU-richtlijn betreft ook virtueel geld, maar de regels gaan volgens Vandendriessche niet ver genoeg. “In de Verenigde Staten vallen alle partijen die zich met cryptocurrency bezighouden onder de richtlijn en dat is nodig ook als je effectief witwassen en andere criminele praktijken wilt tegengaan. In België geldt wel medewerkingsplicht voor mensen met specifieke kennis, maar aan de andere kant zie je dat de overheid op dit gebied kennis tekort komt. Zij kan wel deskundigen inschakelen, die medewerking niet mogen weigeren. Hetzelfde geldt voor medewerkers van dienstverleners op het gebied van elektronische communicatie. Daaronder vallen ook Facebook en Skype, maar gebruikers van cryptomunten vallen er juist weer niet onder.” Er is volgens de onderzoekster ook een groot grijs gebied van personen die weliswaar legaal bezig zijn, maar waarvan de diensten door criminelen worden misbruikt. Met haar pleidooi versloeg zij Christiaan van Dijk en ging zij met de Student Talent Award 2019 naar huis en een cheque van 250 euro en een beeldje in de vorm van de ASIS-adelaar.