Om het oplopende cellentekort in Nederlandse gevangenissen het hoofd te bieden, is jaarlijks minimaal 350 miljoen euro extra nodig. Dat schrijft Wim Saris, directeur-generaal van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), in een brief aan de formerende partijen D66, CDA en VVD. Zonder ingrijpende beleidswijzigingen loopt dit bedrag volgens Saris zelfs op tot 550 miljoen euro per jaar.

Naast extra financiering pleit Saris voor een andere aanpak van strafuitvoering. Zo wil hij dat rechters vaker elektronische detentie als hoofdstraf kunnen opleggen, waarbij veroordeelden hun volledige straf thuis uitzitten met een enkelband. Ook ziet hij mogelijkheden in het eerder en geleidelijk laten terugkeren van gevangenen in de samenleving. Volgens Saris zijn dergelijke maatregelen onontkoombaar, omdat inmiddels duizenden veroordeelden wachten op de uitvoering van hun straf. Dat tast volgens hem het vertrouwen in de rechtsstaat aan en zorgt voor maatschappelijke onrust.

Tekort aan personeel

De problemen binnen het gevangeniswezen worden vooral veroorzaakt door een tekort aan personeel. Door het gebrek aan cipiers worden veroordeelden met korte straffen momenteel al twee weken voor het einde van hun straf vrijgelaten. Daarnaast wordt een deel van de veroordeelden, die niet als hoog risico worden ingeschat, voorlopig niet opgeroepen om hun straf uit te zitten. De wachtlijst is inmiddels opgelopen tot 3.281 personen. Met een bezettingsgraad van 99,5 procent en 158 cellen die door personeelstekort niet bruikbaar zijn, staat het systeem onder zware druk.
Volgens Saris dreigen de problemen verder te verergeren door achterstallig onderhoud aan verouderde gevangenissen. Zonder extra investeringen kunnen op termijn nog eens circa 3.000 cellen wegvallen, terwijl het aantal veroordeelden de komende tien jaar naar verwachting blijft stijgen.

Rek bij personeel is er uit

Ook vakbond FNV slaat alarm. Volgens bestuurder Marcelle Buitendam is de rek er bij het gevangenispersoneel uit. De bond dreigt met acties, waaronder stakingen, als vóór 12 januari geen extra middelen en looncompensatie in de nieuwe cao worden opgenomen. Eerder waarschuwden ook deskundigen dat verdere bezuinigingen of het samenvoegen van gedetineerden tot onveilige situaties kunnen leiden. De extra 75 miljoen euro die DJI op Prinsjesdag kreeg toegezegd, is volgens Saris en de Rekenkamer onvoldoende. Structurele en langjarige keuzes zijn volgens de DJI-directeur onvermijdelijk om het gevangeniswezen overeind te houden.