Een slimme psychopaat berooft geen bank, maar bestuurt hem. Dat was een van de opmerkelijke uitspraken tijdens een door Jan van Toorn georganiseerd symposium, waaraan zo’n 85 veiligheidsprofessionals deelnamen. Speciaal hiervoor was de congreslocatie Paradijshoeve in Ridderkerk conform de RIVM-regels omgebouwd.

Het was waarschijnlijk het eerste evenement in Nederland dat weer fysiek kon worden georganiseerd sinds de afkondiging van de maatregelen om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Om te kunnen voldoen aan de richtlijnen van het RIVM, werd het symposium gesplitst in een ochtend- en middagsessie. Bovendien werden drie zalen gebruikt. In één zaal konden de sessies live worden gevolgd. In de andere zalen via een beeldscherm. Zo konden de 85 deelnemers in principe met gemak 1,5 meter afstand houden tot elkaar.

Ontmaskeren van leugenaars
De uitspraak over de slimme psychopaat was van Guus Essers, een psycholoog die gespecialiseerd is in het ontmaskeren van leugenaars. Hij sprak uitgebreid over wat hij de ‘dark triangle’ noemt, ofwel de duistere driehoek. Daarmee duidde hij op de persoonlijkheidsstoornissen ‘narcisme’, ‘machiavellianisme’ en ‘psychopathie’. De middelste is volgens Essers de gevaarlijkste. “Machiavellianisten zijn mensen met maar drie principes: macht, status en geld. Voor hen zijn dit doelen die alle middelen heiligen. Het zijn mensen die oververtegenwoordigd zijn in de top van het bedrijfsleven.” De presentator toonde verschillende filmpjes van bekende personen die in de genoemde persoonlijkheidsprofielen passen. Aan zogenoemde micro-expressies, zoals het optrekken van een mondhoek, was te zien wanneer zij liegen. Flitsen van de waarheid, aldus Essers. “Vaak zie je tekenen van minachting. Mensen uit de duistere driehoek voelen zich superieur en reduceren anderen tot domme tuinkabouters.”

Persoonlijkheidsstoornissen
Essers noemde de vele eigenschappen van narcisten, machiavellianisten en psychopaten. Hij waarschuwde ook voor de gevaren. Deze mensen hebben geen boodschap aan waarden en normen en plaatsen zichzelf boven de wet. De kans dat zij zich schuldig maken aan fraude en manipulatie is dan ook groot. Volgens de psycholoog worden nagenoeg alle vormen van sociale en economische fraude gepleegd door mensen met één of meerdere van deze persoonlijkheidsstoornissen. Hij gaf ook een aantal tips. “Een narcist kan je het beste de hemel inprijzen. Bekritiseer hem nooit, accepteer hem zoals hij is, maar blijf waakzaam. Een machiavellist is manipulatief, goed in taal en logica en vindt zichzelf het interessantst. Hij is dominant en vindt dat anderen zich aan hem moeten aanpassen. Hij heeft zijn eigen waarheid en heeft lak aan waarden en normen. De machiavellist vertoont vaak charismatisch gedrag dat je niet moet bestrijden. Wees wel alert op extreem eigenbelang, onbetrouwbaar en antisociaal gedrag en bewaar ruimte voor sociale afstandelijkheid. De psychopaat is vaak charmant en vleiend. Hij spiegelt direct het gedrag van zijn opponent. Hij is ook impulsief en uit op directe bevrediging, zonder zich druk te maken over de risico’s. Psychopaten kennen geen empathie, voelen niets, maar begrijpen alles. Ze zijn gewetenloos en tonen nooit berouw. Het is altijd een ander die schuldig is. Belangrijk is om de hofmakerij te doorzien en jezelf ook niet open en eerlijk op te stellen. Ga geen strijd aan met het leiderschap van de psychopaat en ga zo mogelijk contact uit de weg.” Vanzelfsprekend zitten niet alleen mannen in de duistere driehoek, maar zij vertegenwoordigen wel 75 procent van het totaal.

Plofkraken
Een andere spreker was Job Galesloot van ING. Hij vertelde over hoe plofkrakers vroeger te werk gingen en wat de tegenwoordige methodes zijn. De laatste jaren zijn er vooral zorgen voor de omgeving van geldautomaten. Doordat de beveiliging steeds beter is geworden, worden de aanvallen steeds heftiger. De spreker toonde enkele dia’s van verwoeste gevels. Ook liet hij films zien van proeven, waarbij kluizen werden opgeblazen. Een probleem is dat de automaten voor de wereldmarkt worden ontwikkeld en daardoor niet bestand zijn tegen het geweld dat in Nederland wordt toegepast. De banken moeten daarom voor allerlei extra aanpassingen zorgen. Het probleem is volgens Galesloot moeilijk aan te pakken. De methodes om geldautomaten aan te vallen staan op internet en worden continu geactualiseerd. De daders maken deel uit van complexe netwerken, die voortdurend van samenstelling veranderen. En de hulpmiddelen, zoals een explosieve pizzaschuif, zijn gewoon online te bestellen. In 2020 zijn intussen al weer 32 aanvallen geteld. In 2019 waren het er 81 in Nederland en 200 in Duitsland, waarvan opvallend veel in de buurt van de Nederlandse grens.

Tracken en tracen van personen
Bart de Werd van TransQuest ging in op de vraag of het geoorloofd is om mensen in een bedrijf te volgen met behulp van rfid-technologie. Zijn bedrijf doet dat al met goederen binnen logistieke organisaties en zoekt nu naar mogelijkheden om de apparatuur ook in te zetten voor het tracken en tracen van personen. Voordelen zijn gemak, zoals het handfree toegang krijgen tot bepaalde locaties, en veiligheid. Het is bijvoorbeeld na te gaan waar zich in een noodsituatie nog mensen bevinden en of er voldoende bedrijfshulpverleners beschikbaar zijn. Ook is na te gaan of mensen niet te lang in een ruimte met gevaarlijke stoffen verblijven en of iemand niet een ruimte betreedt waarvoor hij niet bevoegd of opgeleid is. Met de komst van de AVG is toepassing niet eenvoudiger geworden. Privacyautoriteiten willen niet dat de apparatuur geschikt is om bijvoorbeeld na te gaan hoe lang iemand pauzeert. Daarom is een organisatie verplicht een zogenoemde Data Protection Impact Analyse (DPIA) uit te voeren bij invoering van technologie die inbreuk kan maken op de privacy. Daarbij dient uitvoerig onderzocht te worden wat de inbreuk op de privacy is en of die niet voorkomen kan worden door het beoogde doel op een andere manier te bereiken. Het leidt in de praktijk vaak tot spanningsvelden, zoals tussen privacy en volksgezondheid bij de invoering van de corona-app. De Werd adviseerde om bij twijfel altijd een privacy-expert te consulteren, om de opdrachtgever enorme boetes te besparen.

Steeds completer opleidingenaanbod
Armand van Bercheycke vertelde hoe zijn opleidingeninstituut SOBA de afgelopen jaren is gegroeid en hoe dat leidt tot een steeds completer opleidingenaanbod. Hij denkt nu na over doorlopende leerlijnen van LBO tot universitair, wat het veiligheidsprofessionals makkelijker moet maken om bepaalde functies te bereiken. Afhankelijk van hun kennis en ervaring kunnen ze instappen in de leerlijn om zo al studerend het einddoel te halen. SOBA telt intussen drie locaties, 170 docenten, 180 opleidingen en jaarlijks 7000 cursisten. Nieuwe opleidingen worden onder andere hbo fire safety en hbo crisismanagement. Het wordt op termijn ook mogelijk een academische titel bij SOBA te halen, zo vertelde Bert Duijndam. Daarvoor is hij het Register Physical Security Degree (PSD) aan het opzetten. Belangstellenden zullen wel flink aan de bak moeten, want behalve dat aan diverse ervaringseisen moet worden voldaan, dienen ook dertien Cpion-gecertificeerde registeropleidingen bij SOBA met succesvol resultaat gevolgd te worden.