Nederland geldt internationaal als een toonbeeld van efficiëntie, maar juist die kracht dreigt een zwakte te worden in tijden van crisis, schrijft De Telegraaf. Meldkamers die tijdens oud en nieuw overbelast raken, lege supermarktschappen bij een paar dagen sneeuw en ziekenhuizen die tijdens een griepgolf planbare zorg moeten afschalen: het zijn signalen van een systeem dat strak georganiseerd is, maar weinig veerkracht heeft.

Deskundigen waarschuwen in De Telegraaf dat Nederland bij grote verstoringen zoals langdurige stroomuitval, cyberaanvallen of zelfs een oorlogssituatie ernstig in de problemen kan komen. Volgens Menno van Duin, lector Crisisbeheersing bij het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid, is de samenleving ‘lean and mean’ ingericht. “We hebben op alle onderdelen de broekriem aangetrokken. Dat is efficiënt, maar bij een verstoring zijn we extreem kwetsbaar.” Die kwetsbaarheid zit niet alleen in vitale infrastructuur, maar ook in zorg, logistiek en communicatie. Just-in-time bevoorrading heeft ervoor gezorgd dat bedrijven nauwelijks buffers aanhouden, waardoor schappen snel leeg zijn als distributie stokt.

Geen reservecapaciteit

Ook de overheid heeft deze efficiëntieslag doorgemaakt, stelt Paul Frissen van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Met name de uitvoering is afgeslankt. Dat sluit aan bij het maatschappelijke gevoel dat belastinggeld zo doelmatig mogelijk moet worden besteed, maar laat weinig ruimte voor reservecapaciteit. De coronacrisis liet zien wat daarvan de consequenties zijn: tekorten aan ic-bedden, personeel en medische middelen kwamen snel aan het licht.
Intensivist Diederik Gommers betwijfelt of de zorg in een nieuwe crisis snel opgeschaald kan worden. De politiek rekent op een verdubbeling van ic-capaciteit, maar volgens hem is dat niet realistisch door structurele personeelstekorten. Hoogleraar Ira Helsloot ziet hetzelfde patroon op andere terreinen. Bij stroomuitval vallen distributiecentra stil en raken telecomnetwerken na enkele uren zonder noodstroom buiten gebruik. “We hebben geen buffers meer”, stelt hij.
Tegen deze achtergrond roept de overheid burgers op om zich 72 uur zelf te redden bij een noodsituatie. Dat is volgens critici verstandig, maar ook problematisch. Het wekt de indruk dat verantwoordelijkheid wordt afgewenteld op de burger, terwijl structurele kwetsbaarheden blijven bestaan. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid benadrukt dat weerbaarheid een gezamenlijke opgave is van overheid, bedrijven en burgers. Door allemaal voorbereid te zijn, ontstaat volgens hem ruimte in het systeem.