Het project ‘Firmware Vulnerability Scanner’ van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur heeft de Innovatieprijs Toezicht en Handhaving 2026 gewonnen. De prijs werd uitgereikt tijdens het jaarlijkse Toezichtfestival, een initiatief van de Inspectieraad en verschillende markttoezichthouders. Naast de vakjuryprijs werd ook een publieksprijs toegekend. Het project ‘De waarde van willekeur’ van de Inspectie van het Onderwijs werd door bezoekers van het festival uitgeroepen tot Festivalfavoriet.

De Innovatieprijs is een tweejaarlijkse erkenning voor vernieuwende projecten binnen toezicht en handhaving. Dit jaar werden in totaal 35 initiatieven ingediend. Een vakjury selecteerde vijf genomineerden, waaronder projecten van onder meer de Autoriteit Financiële Markten en de Inspectie Leefomgeving en Transport, naast inzendingen van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur en de Inspectie van het Onderwijs.

Internet of Things-producten

De winnende Firmware Vulnerability Scanner richt zich op het verbeteren van toezicht op de digitale veiligheid van Internet of Things-producten op de Nederlandse consumentenmarkt. Deze zogenoemde IoT-apparaten, variërend van slimme camera’s tot huishoudelijke systemen die verbonden zijn met internet, bevatten firmware die de werking van het apparaat aanstuurt. Het analyseren van deze software is een essentieel onderdeel van toezicht, maar blijkt in de praktijk vaak complex en tijdrovend.
Volgens de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur leveren bestaande analysetools doorgaans omvangrijke rapportages op met een groot aantal mogelijke kwetsbaarheden. Slechts een deel daarvan blijkt daadwerkelijk kritisch te zijn, waardoor inspecteurs veel tijd kwijt zijn aan het filteren en prioriteren van risico’s. De nieuwe scanner moet dit proces aanzienlijk versnellen.
De Firmware Vulnerability Scanner maakt gebruik van kunstmatige intelligentie om firmware automatisch te analyseren en kwetsbaarheden te identificeren en te rangschikken op basis van ernst en relevantie. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de aanwezigheid van mogelijke fouten, maar ook naar de impact en de locatie binnen de broncode. Het systeem genereert een overzichtelijk rapport waarin risico’s worden geprioriteerd van hoog naar laag, waardoor inspecteurs sneller kunnen bepalen waar ingrijpen noodzakelijk is.

Voorbeeld van AI in toezicht

Volgens de vakjury is de tool een ‘sterk en actueel voorbeeld van AI in toezicht’. De jury stelt dat de toepassing laat zien hoe technologische innovaties het werk van toezichthouders fundamenteel kunnen veranderen. Door kwetsbaarheden sneller zichtbaar te maken en beter te prioriteren, kunnen inspecteurs zich direct richten op de grootste risico’s. Dit maakt toezicht niet alleen efficiënter, maar ook effectiever en meer risicogericht.
De jury wijst daarnaast op de actuele relevantie van het project binnen het bredere digitale veiligheidsdomein. De toename van cyberdreigingen, geopolitieke spanningen en incidenten rond datalekken en cyberspionage maken volgens de jury duidelijk dat versterking van toezicht op digitale infrastructuur noodzakelijk is. De Firmware Vulnerability Scanner wordt daarbij gezien als een concreet en toepasbaar instrument dat inspeelt op deze ontwikkelingen. Ook verwacht de jury dat de aanpak breder toepasbaar zal blijken binnen andere toezichthoudende organisaties.
Tijdens de prijsuitreiking werd de award overhandigd door juryvoorzitter en inspecteur-generaal van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed, Alfred Roos. Hij reikte de prijs uit aan Kaan Kahraman, projectmedewerker en AI-engineer bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. De winnaar ontving een bronzen beeld van kunstenaar Corry Ammerlaan, samen met een geldbedrag bedoeld om het team te ondersteunen bij verdere ontwikkeling van het project.

Naast de juryprijs werd ook de publieksprijs uitgereikt tijdens het Toezichtfestival. Bezoekers konden stemmen op één van de vijf genomineerde projecten. De meeste stemmen gingen naar het project ‘De waarde van willekeur’ van de Inspectie van het Onderwijs. Projectleden Matthias Sjerps en Saskia Leijten namen de prijs namens hun organisatie in ontvangst.

De Innovatieprijs Toezicht en Handhaving is een initiatief van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, de Inspectieraad en beroepsvereniging VIDE. Met de prijs willen de organisaties innovatie binnen toezicht en handhaving stimuleren en succesvolle praktijkvoorbeelden breder onder de aandacht brengen. Volgens de initiatiefnemers laat de editie van 2026 zien dat data-analyse en kunstmatige intelligentie steeds belangrijker worden binnen het publieke toezichtsdomein, met directe impact op effectiviteit, snelheid en risicobeheersing.