Consumenten die geld pinnen bij niet-bancaire geldautomaten kunnen onbedoeld crimineel geld in handen krijgen. Dit blijkt uit een onderzoek van het BNNVARA-programma Zembla naar deze geldautomaten in zowel binnen- als buitenland. Deze zogenoemde ‘zelfvul-automaten’ staan niet onder toezicht, waardoor ze een potentieel middel zijn voor witwaspraktijken. Iedereen kan zonder vergunning of controle een geldautomaat laten plaatsen en zelf vullen.

In Nederland zijn er vier bedrijven die deze onafhankelijke geldautomaten aanbieden, met in totaal 1200 automaten. Honderden van deze automaten worden niet gevuld door gecertificeerde geldtransporteurs, maar door de ondernemers zelf. Dit bracht Zembla aan het licht in samenwerking met Deense en Spaanse journalisten.
Volgens onderzoeksjournalist Sander Rietveld van het NOS Radio 1 Journaal zijn niet alle niet-bancaire geldautomaten per definitie malafide. Een supermarkt kan bijvoorbeeld zijn dagomzet in zo’n automaat stoppen om afstortingskosten bij de bank te vermijden. Maar in veel gevallen kunnen ondernemers deze automaten zelf vullen zonder toezicht.

Tips voor witwassen
Het gebrek aan toezicht is problematisch, aldus Rietveld. De aanbieders van deze automaten vallen niet onder de Wet ter voorkoming van Witwassen en Financiering van Terrorisme. Een voormalig officier van justitie noemt dit een gemiste kans. De onderzoeksjournalisten ontdekten dat er geen register bestaat, noch in Europa, noch in Nederland, waarin wordt bijgehouden waar deze automaten staan, wie ze bezit, en wat de kwetsbare plekken zijn. Zij gingen undercover en benaderden Nederlandse bedrijven als potentiële klanten met strafbladen en witwasplannen. Verrassend genoeg bleken sommige bedrijven meegaand, en één bedrijf gaf zelfs tips over hoe te witwassen en de Belastingdienst te omzeilen.

Criminele hotspots
Criminelen met grote hoeveelheden contant geld moeten hun geld ergens kwijt. Je kunt niet met een grote zak geld een villa of een sportwagen kopen, aldus Rietveld. Daarom gebruiken criminelen geldautomaten om hun winsten wit te wassen, vooral op kwetsbare plekken zoals stripclubs, casino’s en coffeeshops. Deskundigen stellen dat geldautomaten vooral in de eerste fase van het witwasproces een ideaal instrument zijn. In reactie op de bevindingen laat het ministerie van Financiën aan Zembla weten dat de witwasrisico’s voor hen een nieuw signaal zijn en dat het in gesprek wil gaan met de financiële sector.