Ondermijnende criminaliteit krijgt steeds meer grip op de Nederlandse samenleving en dringt door tot sectoren die traditioneel tot de legale economie behoren. Tegelijkertijd neemt het zicht en de controle van de overheid op deze ontwikkelingen af. Daarvoor waarschuwt het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit (SKC) in een nieuw rapport dat in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid is opgesteld.

Volgens het kenniscentrum ontstaat in Nederland in toenemende mate een parallelle economie waarin boven- en onderwereld met elkaar verweven raken. Criminele netwerken nestelen zich daarbij onder meer in vastgoed, transport, horeca, detailhandel en zelfs de zorgsector. De onderzoekers vergelijken de ontwikkeling met betonrot: vaak onzichtbaar, maar met een sluipend effect op de fundamenten van de samenleving.
Het rapport schetst een zorgwekkend beeld van criminele organisaties die langdurig actief blijven en hun machtspositie weten te behouden. Meer dan een derde van de criminele netwerken blijkt langer dan tien jaar actief te zijn. Daardoor ontstaat volgens het SKC het risico van een ‘staat binnen een staat’, waarin criminelen niet alleen economische invloed uitoefenen, maar ook maatschappelijke en bestuurlijke processen beïnvloeden.

Dalend vertrouwen in de overheid

De onderzoekers signaleren bovendien dat dalend vertrouwen in de overheid de problematiek versterkt. Wanneer burgers minder vertrouwen hebben in instanties, neemt de bereidheid af om misstanden te melden of regels na te leven. Criminele organisaties profiteren daarvan door alternatieven aan te bieden voor voorzieningen of financiële steun.
Als voorbeeld noemt het rapport de nasleep van de overstromingen in Valkenburg, waar ondernemers die moeilijk toegang kregen tot hulp volgens onderzoekers benaderd werden vanuit het criminele milieu. Financiële ondersteuning kan vervolgens leiden tot afhankelijkheid en misbruik, bijvoorbeeld voor witwaspraktijken of drugshandel.
Ook jongeren vormen volgens het kenniscentrum een kwetsbare doelgroep. Via platforms als Snapchat worden op grote schaal jongeren geworven voor criminele ‘klusjes’. Het SKC pleit daarom voor strengere maatregelen rond vastgoed, betere screening binnen de publieke sector en een krachtigere aanpak van crimineel vermogen en cryptovaluta.

Lees hier meer over dit onderwerp.