De Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD hebben in 2024 opnieuw aanzienlijk meer informatie verzameld. Volgens het jaarverslag van toezichthouder Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) is het aantal verzoeken om bijzondere bevoegdheden in te zetten met 30 procent gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit wordt toegeschreven aan de toenemende geopolitieke spanningen, zoals de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten en dreigingen vanuit China en Rusland.

Inlichtingendiensten kunnen onder bepaalde omstandigheden gebruikmaken van ingrijpende bevoegdheden, zoals afluisteren van telefoongesprekken, plaatsen van camera’s en microfoons bij mensen thuis en het aftappen van internetverkeer. De TIB kreeg in 2024 in totaal 4445 verzoeken van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) om deze middelen in te zetten.
Deze stijging volgt op een eerdere toename in 2023, toen het aantal aanvragen al met bijna 17 procent steeg. Volgens de TIB is deze groei te verklaren door de wereldwijde ontwikkelingen die de nationale veiligheid onder druk zetten. Naast geopolitieke spanningen speelden ook terrorisme, ondermijnende criminaliteit en cyberdreigingen een rol bij de toename van de aanvragen.

Toenemende dreiging
De TIB benadrukt in haar rapport dat 2024 werd gekenmerkt door een escalerend internationaal veiligheidsklimaat. Naast de oorlog in Oekraïne en de spanningen in het Midden-Oosten wijst de toezichthouder op een groeiende dreiging vanuit China en Rusland.
De MIVD waarschuwde eerder voor een groot Russisch programma dat sabotage op de zeebodem voorbereidt. Dit zou zich richten op kritieke infrastructuur, zoals communicatie- en energievoorzieningen. Ook de AIVD blijft waakzaam en houdt zich bezig met dreigingen die niet alleen de nationale veiligheid, maar ook de economische stabiliteit van Nederland kunnen beïnvloeden.

Inbreuk op grondrechten
Het gebruik van bijzondere bevoegdheden betekent volgens de TIB een inbreuk op grondrechten, zoals privacy. De toezichthouder erkent dat dit soms noodzakelijk is om Nederland te beschermen tegen bedreigingen zoals terrorisme, cyberaanvallen, spionage en criminele ondermijning.
Elke aanvraag wordt afzonderlijk beoordeeld op rechtmatigheid. In ongeveer 96 procent van de gevallen werd toestemming verleend. In circa 4 procent van de gevallen wees de TIB een verzoek af, vergelijkbaar met het jaar ervoor.
Met de toenemende internationale spanningen blijft de vraag naar uitgebreide inlichtingenverzameling groeien. De discussie over de balans tussen nationale veiligheid en burgerrechten zal dan ook steeds relevanter worden.