Het aantal jongeren dat onder druk van criminelen strafbare feiten pleegt, groeit al jaren. Criminele organisaties weten kwetsbare tieners steeds vaker te vinden, bijvoorbeeld voor het uithalen van drugs in de Rotterdamse haven. Terwijl de opdrachtgevers vrijwel altijd buiten beeld blijven, worden de jongeren zelf nog regelmatig vervolgd. Een nieuw wetsvoorstel gaat dat mogelijk veranderen, meldt EenVandaag.

In de Eerste Kamer ligt momenteel een voorstel dat bepaalt dat plegers die onder zware dwang strafbare feiten plegen, in principe niet vervolgd moeten worden. Het gaat om situaties die kunnen worden gezien als criminele uitbuiting: een vorm van mensenhandel waarbij een slachtoffer wordt gedwongen om een misdrijf te plegen.
Hoewel rechters nu al mogen besluiten om af te zien van vervolging – het zogenoemde non-punishmentbeginsel – gebeurt dat in de praktijk nauwelijks. De initiatiefnemers van het wetsvoorstel willen daarom de norm aanscherpen en expliciet vastleggen. De regeling moet gelden voor alle leeftijden, maar is vooral ingegeven door de toenemende ronselpraktijken onder minderjarigen.

Tieners makkelijk doelwit voor criminelen

Volgens het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) worden jongeren steeds vaker bewust uitgekozen vanwege hun kwetsbare positie. Criminelen posten bij scholen, spelen in op schulden of sociale onzekerheid en zetten vervolgens zware drukmiddelen in: van dreigen met geweld tot het betrekken van familieleden.
Een praktijkvoorbeeld is dat van de 16-jarige ‘Jordan’, die door een oudere bekende werd overgehaald om een hoeveelheid drugs uit een container te halen. Toen hij twijfelde, werd de druk opgevoerd met dreigementen richting zijn familie. Jordan voelde dat hij geen weigering kon permitteren en ging uiteindelijk in de nacht mee naar de Rotterdamse haven. De missie mislukte en hij werd aangehouden. Ondanks de dwang kreeg hij een taakstraf.

Dwang niet altijd zichtbaar

Jongerenwerkers wijzen erop dat dwang niet alleen fysiek of expliciet hoeft te zijn. Ook sociale druk speelt een grote rol. Wie “nee” zegt, loopt het risico buitengesloten te worden of te worden bedreigd door dezelfde groep jongeren die zich eerst als vriend voordeed.
Onderzoekers zien het wetsvoorstel dan ook als een stap richting betere bescherming van jongeren én effectievere opsporing. Wanneer jonge uitvoerders niet worden gestraft, zouden zij eerder bereid zijn informatie te delen over hun opdrachtgevers. Dat kan helpen om ronselaars en criminele kopstukken in beeld te krijgen.
Kritiek is er natuurlijk ook. Vooral als het ouderen betreft. Mag straks iemand die ‘onder dwang’ een liquidatie pleegt ook niet meer worden vervolgd? Juristen wijzen erop dat het plegers van misdrijven niet te makkelijk moet worden gemaakt om voor de rechter te verklaren dat zij onder dwang hebben gehandeld. Want dat zou een vrijbrief betekenen om misdrijven te plegen.