Het kabinet wil een einde maken aan de straffeloosheid van gevangenisontsnappingen en het saboteren van enkelbanden. Staatssecretaris Arno Rutte (Justitie en Veiligheid) heeft een wetsvoorstel in consultatie gebracht dat beide gedragingen voortaan strafbaar maakt. De ministerraad stemde vrijdag met het voorstel in.

Tot nu toe is het in Nederland niet verboden om te ontsnappen uit de gevangenis of zich aan elektronisch toezicht te onttrekken. Dat beleid was ooit gebaseerd op het idee dat de menselijke drang naar vrijheid niet kan worden bestraft. Volgens Rutte is dat achterhaald. “Het kan niet zo zijn dat iemand die besluit zijn straf te ontlopen of een enkelband saboteert, daar zonder gevolgen mee wegkomt. Met dit wetsvoorstel trekken we een harde grens: straffen moeten worden uitgezeten en toezicht is geen vrijblijvende optie.”

Vier jaar cel voor ontsnapping

De nieuwe wet voorziet in een maximale gevangenisstraf van vier jaar voor gedetineerden die ontsnappen uit detentie of tijdens verlof niet terugkeren. Voor sabotage van een enkelband – zoals het doorknippen of bewust leeg laten lopen van de batterij – kan maximaal één jaar cel worden opgelegd. Er geldt wel een uitzondering: wie binnen 48 uur na ontsnapping tijdens verlof vrijwillig terugkeert, wordt niet vervolgd. Daarmee wil het kabinet gedetineerden de kans geven hun fout zelf te herstellen.
Hoewel het aantal daadwerkelijke ontsnappingen beperkt is – tussen 2020 en 2024 ging het volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen slechts om twee gevallen – hecht het kabinet veel waarde aan de normstelling. “Sommige symbolen doen ertoe”, aldus Rutte. “We willen af van het romantische idee dat ontsnappen er een beetje bij hoort.”
Het wetsvoorstel wordt nu eerst voor advies opengesteld. Burgers, deskundigen en organisaties in de strafrechtketen kunnen reageren. Daarna volgt advies van de Raad van State, alvorens de Tweede Kamer zich over het voorstel buigt.
Met de strafbaarstelling hoopt het kabinet een duidelijk signaal af te geven: wie een opgelegde straf ontloopt of elektronisch toezicht saboteert, zal dat voortaan moeten bekopen met een extra straf.