Klokkenluiders binnen de Justitiële Informatiedienst luiden de noodklok over grootschalige fouten in strafrechtelijke vonnissen, schrijft De Telegraaf. Door persoonsverwisselingen en onrechtmatige aanpassingen in administratieve systemen zijn onschuldige burgers veroordeeld, terwijl daadwerkelijke daders buiten schot blijven. Volgens betrokkenen gaat het om een structureel probleem dat al jaren bekend is, maar onvoldoende is aangepakt.

Aanleiding voor de hernieuwde aandacht is een schrijnende zaak waarin een Ierse arbeidsmigrant onterecht een maand celstraf uitzat voor een verkeersmisdrijf dat hij niet had gepleegd. De fout ontstond doordat zijn persoonsgegevens in de systemen werden verward met die van een Britse verdachte. De zaak kwam uiteindelijk bij de Hoge Raad, die concludeerde dat sprake was van een duidelijke persoonsverwisseling.

Keno-sleutel

Volgens klokkenluiders ligt een belangrijke oorzaak in het gebruik van de zogenoemde keno-sleutel, een zoekmethode die personen selecteert op basis van beperkte persoonsgegevens. Bij overeenkomsten verschijnen meerdere namen, waarna een verkeerde koppeling snel is gemaakt. Die fout kan zich vervolgens razendsnel verspreiden door automatische koppelingen tussen politie-, justitie- en bevolkingsregisters.
Binnen Justitiële Informatiedienst zouden medewerkers jarenlang handmatig namen in dossiers hebben aangepast, zonder wettelijke grondslag. Daarmee werd volgens critici de scheiding der machten geschonden, omdat alleen de rechter bevoegd is vonnissen te wijzigen. De Algemene Rekenkamer stelde eerder al vast dat zowel het corrigeren als het nalaten van correcties grote maatschappelijke gevolgen heeft.

Tienduizenden gevallen

Het probleem blijkt omvangrijker dan officieel erkend. Waar eerdere onderzoeken uitgingen van honderden fouten, spreken insiders over mogelijk tienduizenden gevallen. Veel daarvan blijven onzichtbaar, omdat onterecht vrijuit gaande daders zich niet melden en onschuldigen pas alarm slaan wanneer zij bijvoorbeeld worden geconfronteerd met een strafblad of problemen bij een VOG-aanvraag.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid kondigde aan de Tweede Kamer later dit jaar te informeren en onderzoekt een wetswijziging om fouten sneller te herstellen. Tot die tijd blijft de vraag hangen hoeveel levens al zijn geraakt door administratieve missers in de strafrechtketen.