De coronacrisis toont pijnlijk aan dat het crisismanagement van de overheid te wensen overlaat. Crisisexpert Gert-Jan Ludden onderzocht wat hiervan de oorzaken zijn en kwam tot onthutsende conclusies, die hij heeft beschreven in het boek ‘Corona onthult systeemcrisis; een ontluistering voor de samenleving’.

De kritiek van Ludden is niet mals en betreft zeker niet alleen het coronabeleid van de overheid. “Met verontwaardiging hebben velen het parlementaire onderzoek over de toeslagenaffaire gevolgd. Wat communiceert dit schouwspel? Een onthutsend beeld van een zieke, egocentrische bestuurs- en politieke cultuur, waarin belangen van burgers en samenleving tot een voetnoot zijn gedegradeerd.”

Amorele ambtelijke taal
Helaas staat deze kwestie volgens de auteur niet op zich. Tal van eerdere (parlementaire) onderzoeken laten eenzelfde beeld zien, waar tunnelvisies, oog voor de eigen reputatie, machtspolitiek en een amorele ambtelijke taal hoofdrolspelers zijn. “Het lijkt erop dat in deze institutionele werkelijkheid de samenlevingsbelangen geheel zijn ondergesneeuwd. De menselijke maat is nagenoeg verdwenen. Wat deze bestuurscultuur tot een groot samenlevingsprobleem maakt, is dat dezelfde egocentrische mechanismen ook het crisismanagement van de overheid hebben geïnfecteerd. Met groot menselijk leed als gevolg. De slachtoffers van de kredietcrisis, de Q-koorts, de aardbevingsproblematiek en de vluchtelingencrisis kunnen daarover meepraten. Zelfs effectief crisismanagement, zo moet de conclusie zijn, is vermorzeld in de mallemolen van politiek en bestuur en daarmee niet meer dienstbaar aan de samenleving.”

Corona
Vanzelfsprekend komt ook de coronapandemie aan de orde. “Het politieke crisismanagement van de coronacrisis is daarop geen uitzondering. Het heeft onmiskenbaar duidelijk gemaakt dat de institutionele spelers niet of onvoldoende leveren.” In zijn boek toont Ludden aan dat dit naar een dieper liggend probleem verwijst: dat van een institutionele werkelijkheid die meer kapot maakt dan de samenleving lief is. “We kunnen spreken van een existentiële systeemcrisis, die niet met wat lichte reparatiewerkzaamheden opgelost kan worden. Er is meer nodig: een radicaal andere aanpak en filosofie om de stap van het institutioneel naar het menselijk crisismanagement te zetten. Mijn boek neemt de lezer mee op deze transitiereis.”

Thema’s
Een van de thema’s die in het boek aan de orde komen is de zorgsector, die volgens Ludden niet goed voorbereid is op een pandemie, terwijl de pandemie al jarenlang het hoogst scoort in het nationale veiligheidsprofiel en in de risicoprofielen van de veiligheidsregio’s. Ook de politie en defensie zijn dusdanig uitgekleed dat ze niet berekend zijn op deze crisis. De auteur gaat ook in op de dominantie van de zorgexperts en wetenschappers (OMT) die de aanpak van de crisis heeft verlamt. Een complexe crisis wordt lineair aangepakt en dat werkt niet. Uiteindelijk betaalt de samenleving een enorm hoge prijs voor de kabinetsaanpak. De menselijke maat is uit het oog verloren en maatregelen worden naar willekeur genomen. Volgens Ludden schiet ook de crisiscommunicatie ernstig tekort in de betekenisgeving die bestuurders daaraan geven. “Het veiligheidsbestel is ingericht op klassieke rampenbestrijding en niet op moderne crisisbeheersing. Dat wordt momenteel pijnlijk bloot gelegd.”

Het boek is te bestellen via de website van SVDC (www.svdc.nl).