Nationale veiligheidsbelangen zijn kwetsbaar en worden substantieel bedreigd en aangetast door andere landen, zoals China en Rusland. Ook andere organisaties die worden aangestuurd door die landen (statelijke actoren) houden zich hiermee bezig in Nederland. Dit is zorgelijk en daarom zijn tegenmaatregelen belangrijk. Dat stellen de hoofden van de AIVD, MIVD en NCTV in het dreigingsbeeld statelijke actoren (DBSA).

Door de geografische ligging en open economie heeft Nederland een belangrijke strategische, fysieke en digitale positie in een wereldwijd netwerk. Er lopen bijvoorbeeld ondergrondse fysieke leidingen voor energievoorziening onder het land door en er is een hoog ontwikkelde digitale infrastructuur waar virtuele snelwegen van over de hele wereld elkaar kruisen. Nederlandse onderwijsinstellingen, bedrijven en kennisinstituten beschikken daarnaast over eigen hoogwaardige kennis en unieke know-how. Dat maakt Nederland een aantrekkelijk doelwit van spionageactiviteiten.

Kwetsbaar
Erik Akerboom (directeur-generaal Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst): “De Nederlandse samenleving en economie zijn sterk verweven met geopolitieke omstandigheden en veiligheid. Onze open economie biedt veel kansen, maar maakt ons bij minder goede internationale verhoudingen ook kwetsbaar. De afhankelijkheid van digitale systemen die we als samenleving hebben opgebouwd vergroot die kwetsbaarheid. De AIVD doet daarom structureel onderzoek naar economische veiligheid, spionage en ongewenste buitenlandse inmenging.

Dreigingen voortdurend in beweging
De dreiging die van statelijke actoren uitgaat is niet van vandaag of gisteren, maar ontwikkelt zich al langer. Deze dreiging evolueert voortdurend, verandert van karakter, wordt vager of juist meer duidelijk.
Dit heeft niet alleen te maken met de veranderende internationale politieke verhoudingen en dreigende activiteiten van landen. Ook de middelen die ze gebruiken veranderen snel. De toenemende digitalisering en technologische mogelijkheden vergroten de risico’s. Dat maakt dat de dreiging die daarvan uitgaat tegen de Nederlandse samenleving voortdurend in beweging is.

Vitale processen
Vitale processen, waaronder internetverkeer, kunnen doelwit zijn van voorbereidingshandelingen voor of daadwerkelijke verstoring of spionage.
Er is veel interesse van andere landen in de Nederlandse infrastructuur. Vitale processen, zoals stroomvoorziening of internetverkeer, kunnen doelwit zijn van voorbereidingshandelingen voor of daadwerkelijke (digitale) verstoring of sabotage.
Er is daarbij toenemende interesse van andere landen om kwetsbare schakels in de keten van toeleveranciers te gebruiken. De onderlinge verwevenheid en afhankelijkheid van vitale infrastructuur verhoogt de kwetsbaarheid.

Offensieve cyberprogramma’s
Uit onderzoeken blijkt dat landen als China, Rusland en Iran offensieve cyberprogramma’s hebben, gericht tegen westerse landen waaronder Nederland.
De cybercapaciteit, -kennis en -expertise van China en Rusland is dermate groot, dat de slagingskans ook groot is dat ze ergens digitaal kunnen binnendringen. Deze slagingskans kan met het nemen van tegenmaatregelen worden verkleind. Ook andere landen onderzoeken of zetten overigens hun cybercapaciteit in.
China zet vooral in op spionagecampagnes. Die campagnes zijn gericht op het verkrijgen van hoogwaardige kennis en technologie voor de eigen economische ontwikkeling en de ontwikkeling van de krijgsmacht. Hieruit volgt dat Nederlandse topsectoren, de Nederlandse defensie-industrie en Nederlandse wetenschappelijke en kennisinstellingen een hoog risico lopen op Chinese (digitale) spionage.

Spionage via menselijke bronnen
Vanuit Rusland is er sprake van een voortdurende spionagedreiging via menselijke bronnen richting defensietoeleveranciers en andere bedrijven uit de Nederlandse hightechsector, die beschikken over unieke, hoogwaardige kennis over technologieën. Technologieën die naast civiele ook militaire toepassingen kunnen hebben.
In december 2020 verstoorde de AIVD een groot spionagenetwerk van menselijke bronnen bij hightech bedrijven en een onderwijsinstelling. Dit netwerk werd gerund door een Russische inlichtingenofficier.

Over het DBSA
Het dreigingsbeeld statelijke actoren schetst een overzicht van de dreigingen tegen territoriale veiligheid, sociale en politieke stabiliteit, economische veiligheid en de internationale rechtsorde. De focus ligt niet op de landen of organisaties waar de dreiging vandaan komt, maar op de te beschermen Nederlandse belangen, nader geconcretiseerd in een overzicht van 15 doelwitten.
Om de weerbaarheid van de Nederlandse samenleving te vergroten wijzen de AIVD, MIVD en NCTV met dit dreigingsbeeld op de mogelijke risico’s. Dat begint met een groter bewustzijn van de aard en omvang van de dreiging van statelijke actoren tegen onze nationale veiligheidsbelangen.
Ook wil het dreigingsbeeld richting geven aan de (beleidsmatige) inspanningen om dreigingen van andere landen en door hun aangestuurde organisaties tegen te gaan.