Met ongeveer twee weken achterstand lijkt zich in Nederland hetzelfde coronascenario te voltrekken als in Italië. Vallen bij ons over twee weken ook 800 doden per dag? De bekende adviseur crisisbeheersing Gert-Jan Ludden verwacht dat aan verdergaande maatregelen niet valt te ontkomen in ons dichtbevolkte land.

In februari was de berichtgeving nog dat het coronavirus waarschijnlijk niet in Nederland zou opduiken. Begin maart vertelden de experts dat de ziekteverschijnselen mild zouden zijn. Op 22 maart is de tellerstand 4204 besmettingen (daadwerkelijk aantal ligt hoger) en zijn 179 mensen overleden. Daarmee staan we nu al op de achtste positie op de wereldranglijst van meest getroffen landen.

Italiaans doemscenario
Er komen onheilspellende berichten uit Brabant en Limburg, coronapatiënten worden momenteel over heel Nederland verspreid en een Italiaans doemscenario dient zich aan in ons dichtbevolkte polderlandschap. De vraag die velen bezighoudt is of Nederland voldoende maatregelen neemt voor de bescherming van onze gezondheid. Of moeten verdergaande drastische maatregelen worden genomen om het gevaarlijke virus onder controle te krijgen?

Verkeerde inschatting denkbaar
Het kabinet vaart in de crisisbesluitvorming blind op de experts van het RIVM en laat geen gelegenheid onbenut dat te accentueren. Hoewel die experts ongetwijfeld top zijn, is het in onzekere en stressvolle tijden ook denkbaar dat deze wetenschappers een verkeerde inschatting maken. Een analyse die teveel is gebaseerd op statistische modellen, aannames en zelfs tunnelvisie. Het kabinet kan daarmee op het verkeerde been worden gezet.

Valt het niet op dat onze eigen experts elkaar tegenspreken?

Hoe is het te verklaren dat veel buitenlandse medische experts kritisch zijn over de aanpak van het RIVM? En dat diverse internationale autoriteiten verbijsterd zijn over de Nederlandse strategie? Valt het niet op dat onze eigen experts elkaar tegenspreken? En is het niet verontrustend dat de RIVM haar zienswijze regelmatig bijstelt en met de noodgreep van groepsimmuniteit op de proppen komt, waar tot voor kort vrijwel nog niemand van had gehoord?

Moreel dilemma
Omdat Europa faalt in de crisisaanpak, staat het kabinet momenteel voor een moreel dilemma. Enerzijds de gekozen aanpak van de ‘sociale onthouding’ en het opbouwen van groepsimmuniteit. Anderzijds de optie van een algehele lockdown. Een variant die nu reeds is afgekondigd voor de verpleeg- en verzorgingstehuizen.
De belangrijkste overwegingen op een rijtje. In de huidige aanpak stijgt het aantal besmette patiënten veel sneller dan verwacht en ook het sterftecijfer ligt hoog. In het buitenland zien we momenteel dat niet alleen kwetsbare ouderen, maar ook jongeren worden getroffen door het virus.

Groepsimmuniteit onzeker
De zorgcapaciteit raakt overbelast door het patiëntenaanbod, de uitval van zorgpersoneel en door het tekort aan IC-capaciteit. Is het wel verstandig om coronapatiënten te verspreiden over heel Nederland en daarmee extra besmettingshaarden te creëren, of is het beter deze spoedzorg te concentreren? Of de groepsimmuniteit gaat werken is volstrekt onzeker, omdat er nog te weinig kennis is over het virus. Verder blijkt er te weinig urgentiebesef, waardoor veel Nederlanders de preventieve overheidsrichtlijnen nog onvoldoende in acht nemen. Winkelcentra, stranden, markten en parken zijn nog steeds tjokvol met mensen. Op 22 maart werd hierover zelfs een NL-alert uitgezonden.

Desastreus
Bij een volledige Lock-down zullen minder mensen besmet raken, zijn minder dodelijke slachtoffers te betreuren en krijgt de zorgsector weer lucht. Er is een kans dat het virus dan sneller uitdooft en er wordt kostbare tijd gewonnen om meer data te verzamelen en een vaccin te ontwikkelen. Een nadeel is dat bij het opheffen van de lockdown het virus weer om zich heen grijpt, maar dat kan niemand goed inschatten. In China zal blijken of zulks het geval is. De sociale-, economische en maatschappelijke effecten zijn in beide varianten desastreus, maar dat zullen we met z’n allen een tijdje moeten trotseren.

Strenge handhaving
De volksgezondheid heeft veruit de hoogste prioriteit. Wanneer je als kabinet een weloverwogen keuze moet maken uit beide opties, dan is de beslissing voor een algehele lockdown het meest vanzelfsprekend. Strenge handhaving door politie en defensie is daarbij een vereiste en dat zal even wennen zijn binnen onze cultuur. Ook China, Italië, Spanje, Denemarken, Frankrijk, Oostenrijk, België en nog meer landen volgen dat regime. Door die keuze (vooralsnog) niet te maken, neemt het kabinet grote risico’s voor de volksgezondheid en raakt de zorgsector overbelast en uitgeput. Bij het spraakmakende Kamerdebat viel op dat vrijwel alle fractievoorzitters zich door de technische briefing van het RIVM lieten meezuigen in de keuzerichting van het kabinet en vrijwel geen kritische vraag meer durfden te stellen. De fractievoorzitters die dat wel deden werden collectief weggehoond.

Intuïtie, inlevingsvermogen en wijsheid
Er is niemand die het precies weet. De tijd zal het uitwijzen. Wat we wel weten uit de praktijk is dat bekwame crisismanagers (Ed van Thijn, Jan Mans en Bas Eenhoorn) zich hebben onderscheiden door in extreem zware omstandigheden bij tijd en wijle af te wijken van de adviezen van hun experts. De ratio en de wetenschap werden op die momenten ingeruild voor intuïtie, inlevingsvermogen en wijsheid. Dat type leiderschap zullen we nu meer dan ooit nodig hebben. Het zal mij dan ook niet verbazen wanneer het kabinet binnenkort onder grote maatschappelijke druk alsnog besluit tot een volledige lockdown. Nederland moet niet stijgen op de coronawereldranglijst, maar dalen!

Gert-Jan Ludden