De aanpak van witwassen in Nederland is de afgelopen jaren volledig vastgelopen, stelt minister Marnix Heinen (Financiën). Banken zien zich genoodzaakt om ongeveer een vijfde van hun personeel in te zetten voor controles, terwijl burgers en ondernemers worden overspoeld met administratieve verplichtingen. Volgens Heinen leidt dit tot overregulering zonder dat het daadwerkelijk bijdraagt aan het bestrijden van witwassen. Daarom komt hij nu met een nieuwe koers, gericht op effectievere maatregelen en minder onnodige druk op de sector en samenleving.

Een van de speerpunten in de plannen is het invoeren van een wettelijk recht op een zakelijke bankrekening voor bonafide ondernemers. Momenteel worden sommige bedrijven ten onrechte geweigerd door banken uit angst voor witwasrisico’s. Heinen noemt dat onterecht en wil dat banken dit probleem zelf oplossen. Als er vóór het einde van het jaar geen werkbaar voorstel ligt, grijpt hij in met wetgeving – al waarschuwt hij dat een dergelijk traject jaren kan duren.
Daarnaast wordt de limiet op contante betalingen aangescherpt. Vanaf 2027 wil Heinen niet alleen het betalen van goederen contant beperken tot 3000 euro, maar ook die van diensten. Hoewel hij erkent dat deze maatregel gevoelig ligt, acht hij het noodzakelijk om criminele geldstromen tegen te gaan. Volgens hem is het doel niet om zwartwerken aan te pakken, maar om witwassen verder terug te dringen.

Ander urgent probleem
De overbelasting van de Financial Intelligence Unit (FIU) is een ander urgent probleem. Sinds banken streng worden aangepakt voor tekortschietend toezicht – met miljoenenboetes voor onder meer ING en ABN AMRO – is het aantal meldingen van ongebruikelijke transacties geëxplodeerd tot 2,3 miljoen in 2023. Heinen stelt dat dit leidt tot een ineffectieve aanpak: “Als je miljoenen meldingen binnenkrijgt, ben je dan nog doelgericht bezig, of vooral mensen aan het lastigvallen?”
Om de effectiviteit te verbeteren, wordt de meldplicht beperkt tot daadwerkelijk verdachte transacties. Tegelijkertijd krijgen banken meer ruimte om gegevens met elkaar te delen, zodat klanten niet steeds opnieuw dezelfde informatie hoeven aan te leveren.
Tot slot roept Heinen op tot samenwerking tussen overheid, banken en toezichthouders. Het onderlinge vingerwijzen moet stoppen. “Daarom heb ik iedereen recent aan tafel gezet op het ministerie van Financiën. Dat ga ik voortaan elke maand doen.”