In juni 2017 werd Portugal opgeschrikt door een natuurbrand van ongekende intensiteit. Hoewel het land gewend is aan bosbranden, was dit inferno anders: het vuur verspreidde zich grillig, beïnvloedde de wind en ontwikkelde zijn eigen onweerswolken. Meer dan zestig mensen kwamen om, velen ingesloten tijdens hun vlucht. Overlevenden spraken van een ervaring die nauwelijks te bevatten was. Wetenschappers en brandweerlieden proberen nu te begrijpen hoe zulke branden ontstaan en vooral hoe ze kunnen worden voorspeld, meldt de NOS.

Een internationale onderzoeksgroep, met onder anderen Cathelijne Stoof van Wageningen University & Research, richt zich op de zeldzame maar extreem gevaarlijke branden die zó intens zijn dat ze het weerpatroon lokaal veranderen. Door de opstijgende hete lucht ontstaan er krachtige luchtstromen en wolken die op hun beurt de brand beïnvloeden. Soms leidt dit zelfs tot blikseminslag en nieuwe brandhaarden.
Hoewel zulke verschijnselen vooral bekend zijn uit landen als Portugal of Australië, is het fenomeen ook relevant voor Nederland. Natuurbrandonderzoeker Brian Verhoeven ontdekte dat in 2010 bij de brand op de Strabrechtse Heide mogelijk sprake was van door de brand veroorzaakte wind, waardoor de vlammen over de A67 sloegen. Ook in 2018, tijdens een brand op het Artillerie Schietkamp bij ’t Harde, bleek het vuur z’n eigen weersysteem te vormen. Zulke incidenten roepen de vraag op wanneer Nederland opnieuw te maken krijgt met extreem brandgedrag.

Computersimulaties
Om beter inzicht te krijgen in deze branden, meten wetenschappers het weer direct in en rond de brandhaarden. Zo liet Verhoeven dit voorjaar weerballonnen oplaten tijdens een heidebrand in Ede, waarmee temperatuur, luchtvochtigheid en windprofielen in de rookpluim in kaart werden gebracht. Ook in landen als Noorwegen, Griekenland en Chili wordt dit soort onderzoek uitgevoerd. Toch zijn er grenzen aan wat fysiek gemeten kan worden. Meteoroloog Jordi Vilà-Guerau de Arellano en zijn collega Chiel van Heerwaarden gebruiken daarom computersimulaties om het gedrag van zulke branden te modelleren.
De samenwerking tussen meteorologen en brandweerlieden levert waardevolle inzichten op. Van Heerwaarden bezocht met Griekse brandweerlieden brandlocaties en combineerde hun ervaringen met atmosferische data. Deze kennis draagt bij aan betere modellen, die uiteindelijk moeten helpen levens te redden.
In Nederland wordt inmiddels actief geïnvesteerd in het voorspellen van natuurbrandgevaar. Een speciaal team van analisten, waaronder ook NOS-weervrouw Willemijn Hoebert, werkt aan het verfijnen van voorspellingen. Stoof waarschuwt dat extreem brandgedrag geen verre toekomstmuziek is. “Zo’n omslag kan ons plotseling overvallen, zoals in 2022 in Bordeaux.” Begrip van de onderliggende mechanismen is cruciaal om voorbereid te zijn.