Het UWV ligt onder vuur vanwege het opvragen en gebruiken van pasfoto’s van uitkeringsgerechtigden bij fraudeonderzoeken. Uit interne documenten en correspondentie blijkt dat de uitkeringsinstantie via gemeenten beschikt over pasfoto’s die burgers oorspronkelijk uitsluitend hebben aangeleverd voor de aanvraag van een paspoort of identiteitskaart. Zonder dat betrokkenen hiervan op de hoogte zijn, worden deze beelden ingezet bij observaties door de afdeling handhaving van het UWV. Vakbond FNV heeft hierover inmiddels een melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

In een intern bericht aan medewerkers erkent het UWV dat het verkrijgen van pasfoto’s “strikt genomen niet rechtmatig” is binnen het bestuursrecht. Toch kregen medewerkers de instructie om de foto’s alsnog op te vragen. Daarbij beroept het UWV zich op de SUWI-wet, die de gegevensuitwisseling tussen uitvoeringsorganisaties en gemeenten regelt. Volgens privacydeskundigen en juristen is die redenering onjuist. Zij wijzen erop dat de Paspoortwetgeving leidend is en slechts zeer beperkte mogelijkheden biedt om pasfoto’s te delen, bijvoorbeeld bij strafrechtelijk onderzoek en alleen onder gezag van het Openbaar Ministerie.

Gevoelige informatie

De pasfoto’s worden onder meer gebruikt om uitkeringsgerechtigden te herkennen tijdens observaties, bijvoorbeeld bij vermoedens van zwartwerken. Mensenrechtenadvocaat Jelle Klaas waarschuwt dat pasfoto’s gevoelige informatie bevatten, zoals leeftijd en huidskleur, en daarmee risico’s op vooroordelen en misbruik met zich meebrengen. Ook hoogleraar privacyrecht Aline Klingenberg spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling en stelt dat het omzeilen van specifieke wetgeving onacceptabel is.
Gemeenten blijken verschillend om te gaan met de verzoeken van het UWV. Grote steden als Amsterdam en Rotterdam verstrekken pasfoto’s, terwijl andere gemeenten verzoeken weigeren vanwege het ontbreken van een wettelijke grondslag. Volgens experts overtreden juist gemeenten hiermee mogelijk de wet. Het UWV houdt intern bij welke gemeenten meewerken en welke niet.
Het UWV stelt in een reactie dat het slechts enkele keren per jaar om kopieën van identiteitsbewijzen vraagt en alleen wanneer dit noodzakelijk is voor handhavingsonderzoek. De ontstane discussie onderstreept echter opnieuw de spanning tussen fraudebestrijding en privacybescherming, een thema dat ook binnen de beveiligings- en handhavingssector steeds nadrukkelijker speelt.