Een coalitie van juristen en belangenorganisaties, voert vandaag een rechtszaak tegen de overheid over een omstreden methode om fraude met bijvoorbeeld uitkeringen op te sporen. SyRI (Systeem Risico-indicatie)overheidsprogramma zou mensen al verdacht maken als zij in een bepaalde buurt wonen.

SyRI is een systeem dat data uit verschillende ICT-systemen van de overheid haalt en daarin geautomatiseerd naar verbanden zoekt om fraude op te sporen. De overheid is erg positief over de resultaten en de gebruikte technologie, maar tegenstanders menen dat vooral inwoners van kwetsbare wijken, al bij voorbaat als mogelijke fraudeurs worden aangewezen. “SyRI maakt burgers zonder aanleiding verdacht”, zegt Ronald Huissen van het Platform Bescherming Burgerrechten. Daarmee vormt het een bedreiging voor de rechtsstaat.

Verbod
Ook vakbond FNV en het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten behoren tot de coalitie tegen SyRI. Zelfs de VN-rapporteur voor de mensenrechten bemoeit zich met de kwestie. Verder hebben acteur Tommy Wieringa en publicist Maxim Februari zich aangesloten. De partijen willen de rechter ervan overtuigen dat er ook minder vergaande manieren zijn om fraude op te sporen. Zij sturen aan op een verbod op het gebruik van het in 2014 ingevoerde SyRI, omdat het teveel de privacy van mensen zou aantasten.
SyRI is een initiatief van het ministerie van Sociale Zaken en wordt door Capelle aan den IJssel, Eindhoven, Haarlem en Rotterdam gebruikt. Door een bepaalde wijk te kiezen en te kijken naar kenmerken van bekende fraudeurs, verwacht men nieuwe verdachten te kunnen ontdekken. Wie een bepaald inkomen heeft of een bepaalde woonsituatie, kan rekenen op extra controle op bijvoorbeeld illegale bewoning of misbruik van uitkeringen.

Waarborgen niet voldoende
SyRI heeft enkele waarborgen om de privacy van mensen te beschermen. Zo komen namen pas in beeld als er een verhoogd  risico blijkt te zijn dat iemand fraudeert. Verder mogen gemeenten alleen in samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken met de gegevens werken. Die waarborgen zijn volgens de critici niet voldoende en zij spreken er hun verbazing over uit dat SyRI destijds als hamerstuk door het Parlement is aanvaard. Dat ondanks kritiek van de Raad van State, die had vastgesteld dat er nauwelijks een beperking zit op de informatie die in SyRI terecht kan komen.
Volgens de Volkskrant zijn er nog geen aanwijzingen dat met SyRI daadwerkelijk fraudeurs zijn opgespoord. Wel traden bij het gebruik voortdurend technische en juridische problemen op. Er kwamen onder andere klachten van burgers uit Rotterdam die ten onrechte extra controles kregen.