Uit onderzoek van het Nationaal Instituut voor Publieke Veiligheid (NIPV) blijkt dat de paraatheid van vrijwillige brandweerposten in Nederland onder druk staat, al verschilt de mate waarin sterk per regio, post en zelfs per vrijwilliger. Er is geen eenduidig landelijk knelpunt te signaleren, noch een uniforme oplossing om de 24/7-beschikbaarheid te garanderen. Alle veiligheidsregio’s geven aan dat zij op een of andere manier te maken hebben met knelpunten, maar dit geldt doorgaans slechts voor een deel van de posten en niet continu.

Het onderzoek richtte zich op de wijze waarop paraatheid wordt gemonitord en gehandhaafd, de ervaren knelpunten en hun oorzaken, en de maatregelen die worden ingezet om beschikbaarheid te borgen of te verbeteren. Daaruit blijkt dat de aanpak per regio en post sterk varieert. Sommige posten hanteren preventieve maatregelen, andere compenseren onderbezetting of beperken de gevolgen ervan door creatieve oplossingen.
Een rode draad is dat er geen one-size-fits-all bestaat. De aanwezigheid van problemen hangt af van de lokale context, de sociale dynamiek binnen de post en de motivatie van vrijwilligers. Postcommandanten spelen hierbij een cruciale rol: zij coördineren, bewaken en stimuleren de paraatheid van hun teams en grijpen in wanneer de beschikbaarheid onder druk staat.

Spanning

Tegelijkertijd ontstaat spanning tussen het streven naar snelle brandweerzorg en het behoud van duurzame inzetbaarheid. Strak sturen op mediaantijden en dynamische alarmering kan de responstijd verkorten, maar verhoogt stress en morele druk bij vrijwilligers en beïnvloedt de combinatie met hun privéleven. Het gebruik van agenda-applicaties om beschikbaarheid bij te houden helpt, maar legt ook een extra belasting op.
Het NIPV-onderzoek bevat een rapport, samenvatting en een maatregelenmatrix, waarin best practices en oplossingen voor paraatheidsknelpunten zijn gebundeld. Het biedt zo handvatten voor maatwerk, afgestemd op lokale omstandigheden, zonder de motivatie en duurzaamheid van vrijwilligers te ondermijnen.