Recent openbaar gemaakte documenten over preventief fouilleren in Amsterdam leveren een beeld op van een gemeentelijke organisatie gericht op beeldvorming in plaats van het formuleren van goed beleid. De openbaar gemaakte documenten zijn samen met andere beschikbare informatie gebruikt voor het onderzoek ‘Preventief fouilleren in Amsterdam, een evaluatie’.
Lang voordat het laatste debat met de raad had plaatsgevonden stond het besluit van de burgemeester om preventief fouilleren weer in te zetten al vast. Het afdelingshoofd Beleid & Strategie van het Openbaar Ministerie geeft in september 2020, een jaar voor de pilot, aan preventief fouilleren vooral ‘voor de bühne’ te vinden en krijgt daarop als antwoord van een ambtenaar dat die discussie een ‘gepasseerd station’ is. In april 2021 is in ambtelijke e-mails te lezen: ‘Hoewel de burgemeester bereid is (begrijp ik) om de proef ook zonder een meerderheid door te zetten, vind ik dat we nog een laatste handreiking moeten doen. De coalitiepartijen zullen weliswaar onvermurwbaar blijven, maar voor de beeldvorming is dit wel van belang.”

De gemeente heeft bij de aanwijzing van de veiligheidsrisicogebieden geen actuele proportionaliteitstoets gedaan. In een document waarin de selectie wordt gemaakt is enkel te lezen dat de gebieden afwijken van het gemiddelde van de stad zonder dat verder wordt gekeken of er wel sprake is van proportionaliteit. Het document maakt daarbij gebruik van verouderde cijfers uit 2018 en 2019. Uit ambtelijke mailwisselingen lijkt ook af te leiden dat de gemeente proportionaliteit helemaal niet relevant lijkt te vinden en wordt er zelfs gesproken over het “aselectief aanwijzen” van veiligheidsrisicogebieden.
Ook de informatie over de uitvoering van preventief fouilleren door de politie roept vragen op, met name over het vereiste van aselectief fouilleren. Uit de documenten blijkt dat de politie helemaal geen zin had in een aselectieve werkwijze en zij stelde zelfs expliciet voor om gericht jongeren te fouilleren. In de cijfers over de mensen die zijn gefouilleerd is ook terug te zien dat er bovenmatig veel jongeren en maar liefst twee keer zoveel mannen als vrouwen zijn gefouilleerd.
Dat de politie weigert of niet in staat is aan een randvoorwaarde als aselectief werken te voldoen maakt dat zorgen over etnische profileren blijven bestaan. De uit de cijfers in de gemeentelijke evaluatie te herleiden selectieve werkwijze maakt dat er niet is voldaan aan een basisvoorwaarde om etnisch profileren te voorkomen. Zowel de gemeente als de politie lijken een blinde vlek te hebben voor de onbewuste vooroordelen die alle mensen (dus ook agenten) hebben.
In de vergadering van de commissie Algemene Zaken van 13 januari 2022 informeert de burgemeester de raadsleden over haar voornemen om de pilot die maar een maand zou duren met een een jaar te verlengen.