De Koninklijke Marechaussee (KMar) is een essentieel onderdeel van de Nederlandse krijgsmacht, naast de Koninklijke Marine (KM), de Koninklijke Landmacht (KL) en de Koninklijke Luchtmacht (KLu). Als gendarmerie voert de Koninklijke Marechaussee militaire politietaken uit, een unieke combinatie van militaire en civiele verantwoordelijkheden.

In 2005 werden de verschillende krijgsmachtonderdelen geïntegreerd tot drie operationele commando’s (CLAS, CLSK en CZSK) onder het ministerie van Defensie, direct onder toezicht van de Commandant der Strijdkrachten (CDS). De Koninklijke Marechaussee valt echter rechtstreeks onder de secretaris-generaal van het ministerie van Defensie vanwege haar specifieke politietaak, behalve tijdens buitenlandse inzet voor niet-politiële taken.

Het Commando Koninklijke Marechaussee (CKMar) voert politietaken uit op basis van de Politiewet 2012, zowel nationaal als internationaal en tijdens missies. De personele sterkte omvat 560 burgers en 5931 militairen, met 513 voltijdsposities voor burgers en 5931 voor militairen.

De etymologie van het woord ‘marechaussee’ komt van ‘maarschalkerie’, afgeleid van ‘maarschalk’, een hoge militaire rang, geëvolueerd vanuit ‘paardenknecht’. Het Corps de Maréchaussée werd in 1814 opgericht ter vervanging van de Franse gendarmerie, met als oorspronkelijke taken het verrichten van politietaken voor de krijgsmacht en civiel politiewerk.

Gedurende de geschiedenis heeft de Koninklijke Marechaussee verschillende ontwikkelingen doorgemaakt, zoals de organisatorische samenvoeging en scheiding tijdens de Duitse bezetting en na de Tweede Wereldoorlog. In 1998 werd de marechaussee een zelfstandig krijgsmachtdeel met uitgebreide taken, waaronder de beveiligingstaken van Schiphol.

Tegenwoordig is de Koninklijke Marechaussee een politieorganisatie met militaire status, waarbij ongeveer 95% van het personeel wordt ingezet voor civiele politietaken. De taken en bevoegdheden zijn vastgelegd in de Politiewet 2012 en de Veiligheidswet BES, met een duidelijke scheiding tussen gezag en beheer.

De structuur van de Koninklijke Marechaussee omvat verschillende eenheden die een breed scala aan taken uitvoeren, waaronder politietaken ten behoeve van de Nederlandse strijdkrachten, bewaking van de buitengrenzen, beveiliging van luchthavens en belangrijke objecten, en bijstand aan civiele autoriteiten.

De inzetbaarheidsdoelstellingen van de Koninklijke Marechaussee omvatten onder andere de bescherming van het Koninkrijk en bondgenootschappelijke grondgebied, internationale rechtsorde en stabiliteit, en ondersteuning van civiele autoriteiten bij rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp.

De Koninklijke Marechaussee heeft ook speciale eenheden, zoals het Hoog Risico Beveiliging Eskadron en de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten, die zijn opgezet om te reageren op dreigingen zoals terroristische aanslagen.

Tradities spelen een belangrijke rol binnen de Koninklijke Marechaussee, met het logo van de springende granaat als symbool van militaire elite-eenheden en de nadruk op bereden wapens als onderdeel van de historische erfenis van het korps. Het Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten en het Expertisecentrum Luchthavens dragen bij aan de moderne capaciteiten van de Koninklijke Marechaussee op het gebied van veiligheid en handhaving.