Het aantal autodiefstallen in Nederland nam het afgelopen jaar fors toe, vooral door de snelle opmars van zogenoemde ‘autohacking’. Criminelen maken daarbij misbruik van het keyless entry-systeem dat inmiddels in vrijwel alle moderne auto’s is ingebouwd. Volgens de Stichting Verzekeringsbureau Voertuigcriminaliteit (VbV) werden vorig jaar bijna 7.500 auto’s gestolen, een stijging van 12 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Het totale schadebedrag nam zelfs met 38 procent toe. Die kosten worden uiteindelijk doorberekend aan de samenleving in de vorm van hogere verzekeringspremies.

Bij autohacking onderscheppen criminelen het signaal tussen de autosleutel en het voertuig. Met een zogenoemde relay attack wordt het signaal van de sleutel verlengd, bijvoorbeeld vanaf de voordeur van een woning of vanuit een jaszak in een winkel, naar een handlanger die bij de auto staat. Binnen enkele minuten kan de auto worden geopend en gestart, zonder braaksporen en zonder dat de eigenaar iets merkt. Volgens de politie vindt tegenwoordig het overgrote deel van de autodiefstallen op deze manier plaats.

Professioneel en georganiseerd verdienmodel

Rob Smitskamp, manager Handhaving en Toezicht bij het VbV, spreekt tegenover De Telegraaf van een professioneel en georganiseerd verdienmodel. Criminelen opereren in netwerken, gebruiken geavanceerde hardware en software en kunnen hun gestolen voertuigen of onderdelen snel verplaatsen of doorverkopen. “De opbrengsten zijn hoog, de pakkans is laag en de straffen zijn mild. Dat maakt autodiefstal aantrekkelijk”, stelt hij. Volgens Smitskamp zijn politie en Openbaar Ministerie door capaciteitsgebrek nauwelijks in staat om deze vorm van criminaliteit structureel aan te pakken. De prioriteit ligt vaak bij acute hulpverlening en zware misdrijven, waardoor autodiefstalzaken blijven liggen of zelfs worden geseponeerd.
De klassieke autodief met schroevendraaier en breekijzer heeft intussen plaatsgemaakt voor een digitale specialist. Via besloten Telegram-groepen en schimmige websites worden apparaten verkocht waarmee auto’s kunnen worden geopend en gestart. Soms worden alledaagse objecten, zoals een bluetoothspeaker, omgebouwd tot hacktool. Voor buitenstaanders oogt het onschuldig, maar intern zit techniek waarmee toegang kan worden verkregen tot het systeem van de auto.

Zelden strafrechtelijke vervolging

Eenmaal gestolen worden voertuigen vaak razendsnel naar het buitenland gebracht of in Nederland gedemonteerd. Onderdelen leveren op de zwarte markt hoge prijzen op. Verzekeraars doen uitgebreid onderzoek naar deze netwerken, maar zien dat hun bevindingen niet altijd leiden tot strafrechtelijke vervolging. Volgens Smitskamp wordt autodiefstal te vaak gezien als een verzekeringskwestie, terwijl het in feite gaat om georganiseerde ondermijnende criminaliteit die grote financiële schade veroorzaakt en het veiligheidsgevoel van burgers aantast.
De politie erkent dat autohacking de belangrijkste oorzaak is van de stijging. Een woordvoerder stelt dat criminelen steeds professioneler worden en dat er een voortdurende wedloop is tussen autofabrikanten en daders. Het Openbaar Ministerie geeft aan dat binnen de beschikbare capaciteit keuzes moeten worden gemaakt en dat zaken soms worden geseponeerd als de kans op een veroordeling te klein wordt geacht.

Zelf alert zijn

Tegelijkertijd wordt autobezitters aangeraden om zelf extra alert te zijn. De politie adviseert om voertuigen altijd te voorzien van de nieuwste software-updates en bij de dealer na te vragen welke aanvullende beveiligingsmaatregelen mogelijk zijn. Voor diefstalgevoelige modellen zijn extra alarmsystemen, terugvindsystemen, stuursloten of versnellingspooksloten sterk aan te raden. Zulke maatregelen kosten criminelen tijd, en juist die tijd willen zij niet verliezen.
Ook het gebruik van een anti-skimhoesje of een metalen blikje voor de autosleutel kan helpen om het signaal af te schermen. Het advies luidt bovendien om de sleutel thuis niet bij de voordeur te bewaren, omdat criminelen daar vaak het eerst proberen het signaal op te pikken. Cybercrime-deskundigen wijzen erop dat het verstandig is om te testen of zo’n hoesje daadwerkelijk werkt door met de sleutel erin naast de auto te gaan staan en te controleren of deze gesloten blijft.
De Consumentenbond wijst erop dat automobilisten er ook voor kunnen kiezen om de keyless entry-functie volledig uit te laten schakelen door de dealer. Dat levert iets minder gemak op, maar verkleint het risico op digitale autodiefstal aanzienlijk. In een tijd waarin autodieven steeds meer op hackers lijken, wordt digitale waakzaamheid volgens experts minstens zo belangrijk als fysieke beveiliging.