De noodmaatregel waarbij gedetineerden met straffen korter dan een jaar twee weken eerder vrijkomen, blijft voorlopig van kracht. Dat blijkt uit interne stukken van het ministerie van Justitie en Veiligheid die door de NOS zijn ingezien. Hoewel het kabinet eerder aangaf zo snel mogelijk van deze regeling af te willen, houden ambtenaren er rekening mee dat de situatie zeker tot komende zomer voortduurt.

De kern van het probleem ligt bij het structurele tekort aan cellen én personeel. Vooral het gebrek aan penitentiair inrichtingswerkers zorgt ervoor dat niet alle veroordeelden hun volledige straf kunnen uitzitten. Om verdere druk op het gevangeniswezen te voorkomen, voert het kabinet noodmaatregelen uit waarbij gedetineerden – met uitzondering van zedendelinquenten en zwaar gestraften – onder voorwaarden twee weken eerder worden vrijgelaten.
Daarnaast worden zogenoemde ‘zelfmelders’, veroordeelden die zich normaal gesproken zelf bij een gevangenis melden, tijdelijk niet opgeroepen als zij als relatief laag risico worden ingeschat. Zij moeten wachten tot de capaciteit weer toereikend is. Inmiddels staan 3.281 mensen op die wachtlijst.

Zuur

Staatssecretaris Arno Rutte (VVD) noemde het eerder vervroegd vrijlaten ‘zuur’ en zei dat hij het liefst zo snel mogelijk met de noodmaatregel wil stoppen. Uit de interne documenten blijkt echter dat zijn eigen ambtenaren verwachten dat het nog geruime tijd nodig blijft. Het terugdraaien van de regeling zou de druk op het gevangeniswezen volgens hen alleen verder verhogen.
Politieke partijen reageren kritisch. D66 wil dat de staatssecretaris helder aangeeft dat het cellentekort onder het huidige kabinet is verergerd. GroenLinks-PvdA wijst op het al jaren bekende capaciteitsprobleem en vindt dat er onvoldoende wordt geïnvesteerd in extra cellen en personeel. “Als straffen niet meer worden uitgevoerd, holt dat de rechtsstaat uit”, aldus Kamerlid Abdi.
Rutte erkent dat de problemen zonder extra budget alleen maar toenemen. Onderhoud aan bestaande gevangenissen zorgt er de komende jaren bovendien voor dat er tijdelijk nóg minder capaciteit beschikbaar is. Tijdens een Kamerdebat kondigde hij aan binnenkort met een zogenoemde ‘menukaart’ te komen waarin mogelijke oplossingen – en de bijbehorende kosten – op een rij worden gezet. Daarbij wordt onder meer gekeken naar het heropenen van de gevangenis in Almere, al is daar op dit moment geen budget voor.