Nederlandse gevangenen komen vrijwel standaard twee weken eerder vrij dan hun straf voorschrijft. Volgens de NOS, die inzage had in een intern document, gaat het om een noodmaatregel om de druk op het gevangeniswezen te verlichten. Het cellentekort is inmiddels zo nijpend dat de maatregel nauwelijks nog soelaas biedt: gevangenissen blijven overvol.

De structurele problemen zijn het resultaat van jarenlange bezuinigingen en sluitingen van penitentiaire inrichtingen. Waar eerder nog werd gesproken over ‘Engelse toestanden’, lijkt dat scenario dichterbij te komen. In het Verenigd Koninkrijk worden gedetineerden sinds enige maanden al na een derde van hun straf vrijgelaten, omdat het gevangeniswezen daar volledig vastloopt.
In Nederland geldt de regeling nu alleen voor mensen die maximaal een jaar celstraf uitzitten. Bij zwaardere misdrijven, zoals ernstige gewelds- en zedenzaken, is strafkorting uitgesloten. Het ministerie benadrukt dat het slechts om een tijdelijke maatregel gaat, maar erkent dat het systeem wankelt.

400 miljoen euro nodig

Tijdens Prinsjesdag maakte het kabinet bekend dat er 75 miljoen euro extra wordt vrijgemaakt voor gevangeniscapaciteit. Dat bedrag is echter fors lager dan de 400 miljoen euro die volgens ingewijden nodig is om de tekorten structureel op te lossen. Bovendien wordt het bedrag deels gedekt door geld dat eerder bestemd was voor de tbs-sector, wat daar weer tot nieuwe zorgen leidt.
Met de huidige aanpak blijft het dweilen met de kraan open, constateren ingewijden. Het cellentekort vergroot de druk op personeel, vergroot veiligheidsrisico’s en zorgt ervoor dat veroordeelden hun straf minder lang uitzitten dan rechters hebben bepaald. Daarmee komt ook de geloofwaardigheid van het strafsysteem onder druk te staan.