Stichting Economisch Onderzoek (SEO) onderzocht in samenwerking met onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) in opdracht van het WODC wat de effecten zijn van bezuinigingen en extra uitgaven bij politie, het Openbaar Ministerie en rechtspraak in de periode 2010 – 2020.

De budgetten voor de politie, het Openbaar Ministerie en de rechtspraak veranderden in korte tijd regelmatig. Er ontstaan problemen door een opeenvolging van bezuinigingen en intensiveringen en door het toewijzen van aanvullende taken zonder dekking van de structurele (opvolgende) kosten die daaraan verbonden zijn, zo stellen de onderzoekers. Die doen ook aanbevelingen om de bekostigingssystematiek beter te laten aansluiten op de uitvoering om zo meer continuïteit te creëren.
De vaststelling van de begroting door regering en parlement is het resultaat van een politieke afweging. Het financieel-economische beleid dat de regering voert speelt daarbij een rol. Dit heeft in de periode 2010-2020 tot neerwaartse en opwaartse fluctuaties (bezuinigingen en investeringen) in de begrotingen geleid.

Bekostigingssystemen
De voor- en nadelen van verschillende bekostigingssystemen zijn in het onderzoek in kaart gebracht. Bekostiging op basis van het aantal strafzaken kent naast voordelen ook belangrijke beperkingen. Als de hoogte van de bekostiging (te) sterk op het aantal zaken is gebaseerd, kunnen dalingen van het aantal niet goed blijven aansluiten bij de kosten van openbaar ministerie en rechtspraak. Ook veranderingen in de gemiddelde werklast per zaak kunnen dan leiden tot problemen. De bekostiging van de drie organisaties is niet expliciet gericht op de strafrechtketen als geheel. Bij investeringen in de individuele organisaties zijn vaak niet de maatschappelijke effecten leidend.

Aanbevelingen
In het onderzoek is geen eenduidig antwoord gevonden op de vraag in hoeverre meer continuïteit in de bekostiging van politie, OM en rechtspraak bijdraagt aan de kwaliteit van de rechtsstaat. Wel doen de onderzoekers een aantal aanbevelingen. Zo adviseren zij om de wijze van bekostigen aan te laten sluiten op de kostenstructuur die voortvloeit uit de uitvoering. Daarbij geldt dat vaste kosten ook een vaste bekostiging zouden moeten kennen. Ook bevelen zij aan om een adaptieve mix te hanteren van vaste financiering met meebewegende bekostiging op basis van inputs (bijvoorbeeld het aantal politiemensen) of outputs (bijvoorbeeld het aantal rechtszaken).
De onderzoekers raden verder aan om bij alle veranderingen rekening te houden met de aard en eigenschappen van de organisaties. Wees terughoudend met (onverwachte) budgetaanpassingen die op korte termijn moeten worden geïmplementeerd. Zorg dat keteneffecten en beoogde maatschappelijke uitkomsten ook terugkomen in de bekostigingsstructuur. En introduceer een bekostigingscomponent die samenwerken bevordert.

Lees hier het volledige rapport.