Talloze aanslagen op bedrijven en woningen maken duidelijk dat voor criminelen de drempel om geweld te gebruiken de laatste jaren flink is verlaagd. Geweld was dan ook het centrale thema van de Fall Meeting van ASIS Benelux, die 12 oktober in Antwerpen plaatsvond. Een van de sprekers was John van den Heuvel.

Voorzitter Dana Aussems van ASIS Benelux en speciale gast Cy A. Oatridge, president-elect van ASIS International verwelkomden de deelnemers aan de Fall Meeting van het Benelux Chapter, dat dit jaar zijn dertigste verjaardag vierde. Oatridge merkte op dat het uniek is dat dit Chapter twee presidenten van ASIS International heeft voortgebracht: Eduard Emde en Godfried Hendriks. Verder blikte hij terug op het GSX-evenement in Dallas, dat 17.000 bezoekers en 500 exposanten trok. Aussems kondigde vervolgens de eerste sprekers aan: Aileen Moorkens en Brandon De Waele van Antwerp SHIELD.

Publiek private samenwerking
Antwerp SHIELD is een vorm van publiek private samenwerking in de strijd tegen het terrorisme. De politie en bedrijven helpen elkaar hierbij om potentiële dreigingen zo vroeg mogelijk te signaleren. De Waele, beleidsadviseur van het ministerie van Justitie vertelde dat Antwerpen de enige Belgische stad is waar het door de New Yorkse politie ontwikkelde SHIELD wordt gebruikt. En het is nodig ook in de stad aan de Schelde waar een half miljoen mensen van 177 nationaliteiten dicht opeen wonen. “Als het regent in de wereld, dan druppelt het in Antwerpen”, zei De Waele, doelend op het conflict tussen Israël en de Palestijnen. “We moeten weten wat er speelt in de wereld. Dat is belangrijk voor ons als politie, maar ook voor het bedrijfsleven. En we moeten weten waar doelwitten zich bevinden, zoals het diamantendistrict met een grote Joodse gemeenschap en de haven met een flink aantal chemische fabrieken. SHIELD begon in 2018 met vijf man en telt inmiddels 50 medewerkers. Een van de grootste dreigingen van het moment vormen Jihad-strijders die teruggekeerd zijn naar België.”

Dreigingslandschap monitoren
Vanwege de complexiteit van de dreigingen heeft SHIELD een groot aantal wetenschappers aangetrokken, zoals politicologen en criminologen. Er is een dienst gespecialiseerd onderzoek opgestart, die informatie verzamelt over geradicaliseerde personen. Zo wordt continu het dreigingslandschap gemonitord. “We moeten altijd weten wat er aankomt”, aldus projectmanager Aileen Moorkens van SHIELD. “Daarbij is gegevensuitwisseling met het bedrijfsleven essentieel. Inmiddels hebben ruim 1000 bedrijven zich bij ons aangesloten en wij breiden dat aantal graag verder uit.” De beleidsadviseur benadrukte dat het geen eenrichtingsverkeer is. Van bedrijven wordt informatie verwacht, maar zij worden ook door de politie geïnformeerd. En de politie geeft altijd feedback. Sinds vorig jaar verschaft de politie ook uitgebreide informatie over wat bedrijven kunnen doen om niet het slachtoffer van cybercrime te worden. De Waele vertelde dat SHIELD geleidelijk wereldwijd wordt uitgebreid. Rotterdam is er twee maanden geleden mee gestart. “Sterke partnerschappen leiden tot een sterke gemeenschap!”

Eergerelateerd geweld
Suheyda Tegmen sprak over het fenomeen eerwraak. De spreekster, zelf van Turkse afkomst, informeert politiediensten over eergerelateerd geweld, dat niet alleen schadelijk is voor de slachtoffers, maar ook voor de samenleving. Vooral vrouwen moeten het ontgelden, als een familielid meent dat eerherstel nodig is. De opkomst van digitale media heeft de situatie niet bepaald verbeterd. Door allerlei manipulaties kunnen slachtoffers in een heel moeilijke positie worden gebracht, waardoor zij uiteindelijk in het circuit van mensenhandel terechtkomen. Wie eenmaal in de problemen zit, komt er bijna niet meer uit omdat ze niet op steun van de familie hoeven te rekenen.” Tegmen riep de deelnemers aan de conferentie op om goed te letten op signalen van eergerelateerd geweld en om een stuk bewustwording op te nemen in het veiligheidsbeleid.

Georganiseerde misdaad
Vervolgens was het de beurt aan de mystery guest: niemand minder dan misdaadjournalist John van den Heuvel. Als rechercheur en infiltrant bij de Amsterdamse politie leerde hij de onderwereld goed kennen. Hij moest onder andere grote drugsdealers in de val lokken als pseudokoper. Tachtig keer werd hij zelf gearresteerd om niet zelf zijn dekmantel kwijt te raken. “Infiltratie is een buitengewoon effectief opsporingsmiddel en ik hoop dat dit ondanks alle politieke discussies nooit afgeschaft wordt.” Van den Heuvel, die in 1990 politieverslaggever bij De Telegraaf werd, vertelde over hoe de georganiseerde misdaad zich in Nederland ontwikkeld heeft en hoe die door een gebrek aan politieke slagkracht onbelemmerd kon groeien. Pas door gesprekken met topcriminelen kwam aan het licht hoezeer de onderwereld en de bovenwereld al verweven waren, vooral in de vastgoedsector. Een sleutelfiguur was Willem Endstra, die later werd geliquideerd. Dat moorden werd geleidelijk een gewoonte. Vooral wie praatte was zijn leven niet meer zeker. Steeds kwamen er weer andere problemen, zoals rond 2010 de motorbendes, die allerlei klusjes voor de onderwereld opknapten. En steeds als er weer een flinke dip in de politiecapaciteit kwam, ontstond er weer een nieuw fenomeen. Zo kon de Mocro Maffia onder leiding van Ridouan Taghi zich ontwikkelen in de tijd dat heel veel politiecapaciteit werd gestoken in het onderzoek naar de ramp met de MH17. “Niemand zag het aankomen. We waren aan het varen in de mist.” Niet eerder was de georganiseerde misdaad zo gewelddadig geweest, dat zelfs de rechterlijke macht zich niet langer veilig voelt. Van den Heuvel liet zich niet afschrikken, maar werd daardoor wel steeds ernstiger bedreigd. Tegenwoordig kan hij zich niet meer zonder permanente persoonsbeveiliging bewegen. Intussen zijn verschillende criminele sleutelfiguren opgepakt, maar dat heeft nog geen einde aan de terreur gemaakt. Dat komt onder andere doordat met drugshandel enorm veel geld wordt verdiend en er altijd wel mensen zijn die de rol van gearresteerde personen kunnen overnemen. Zolang er een grote vraag naar drugs is, zal de georganiseerde criminaliteit blijven voortbestaan, aldus de misdaadverslaggever. Legaliseren van drugs is volgens hem geen oplossing. “Dan geef je als overheid aan dat je de strijd verloren hebt.” Hij maakt zich grote zorgen over de politieke rustpauze die is ontstaan door de val van het kabinet. “Er worden geen belangrijke besluiten meer genomen en zo verliezen we tijd die we niet kunnen missen.”