Een rookmelder is een apparaat dat is ontworpen om rook in een vroeg stadium van een brand te detecteren en een alarmsignaal te activeren om de aanwezigen in een gebouw te waarschuwen. Het doel van een rookmelder is om levens te redden door mensen op tijd te alarmeren, zodat ze veilig kunnen vluchten en de brandweer kan worden gealarmeerd.

Rookmelders bestaan uit verschillende onderdelen, waaronder een rookdetectiesensor, een geluidsalarmsysteem en een voedingseenheid (batterij of bedrading naar het elektriciteitsnet). Er zijn twee hoofdtypen rookmelders: ionisatierookmelders en optische rookmelders.

Ionisatierookmelders bevatten een kleine hoeveelheid radioactief materiaal (meestal Americium-241) dat ionisatie veroorzaakt in de luchtruimte tussen twee elektrisch geladen platen. Wanneer rookdeeltjes in de luchtruimte komen, verstoren ze het ionisatieproces en veroorzaken ze een verandering in de elektrische stroom, wat resulteert in het activeren van het alarmsignaal. Hoewel het gebruik ervan geen noemenswaardige risico’s met zich meebrengt, mogen ionisatierookmelders niet meer worden verkocht voor huishoudelijk gebruik.
Optische rookmelders, ook wel foto-elektrische rookmelders genoemd, zijn een beter alternatief in het bestrijden van brand in woningen, met name bij smeulbranden die de meeste slachtoffers van branden in woningen veroorzaken. Ze maken gebruik van een lichtsensor en een lichtbron (meestal een infrarode LED). Wanneer rookdeeltjes in de luchtruimte komen, verstrooien die het licht dat wordt uitgezonden door de LED en een deel van dit verstrooide licht wordt opgevangen door de lichtsensor. Deze verstrooiing van licht activeert het alarmsignaal.

Ongeacht het type, hebben rookmelders gemeen dat ze een luid alarmgeluid produceren zodra rook wordt gedetecteerd. Dit geluid is bedoeld om mensen te waarschuwen voor de aanwezigheid van rook en de mogelijkheid van een brand, zelfs als ze slapen. Rookmelders zijn essentiële veiligheidsvoorzieningen in woningen, kantoren, scholen, ziekenhuizen en andere gebouwen, en ze kunnen levens redden door vroegtijdige waarschuwing te bieden in geval van brand. Het wordt aanbevolen om rookmelders te installeren op elke verdieping van een gebouw, in de buurt van slaapkamers en in ruimtes waar brandgevaarlijke apparatuur aanwezig is, zoals keukens. Bovendien moeten rookmelders regelmatig worden getest, schoongemaakt en onderhouden om ervoor te zorgen dat ze goed functioneren wanneer dat nodig is.