Door de Wet straffen en beschermen verandert de manier waarop gevangenisstraffen worden uitgevoerd. De wetswijziging treedt waarschijnlijk op 1 mei 2021 in werking. De minister voor Rechtsbescherming moet nog een besluit nemen over de ingangsdatum.

Een belangrijke wijziging is dat de voorwaardelijke invrijheidstelling maximaal 2 jaar wordt. Nu is dat nog 10 jaar. Daarnaast neemt het Openbaar Ministerie (OM) straks voor iedere gedetineerde een individuele beslissing of voorwaardelijke invrijheidstelling al aan de orde is. Ook wordt verlof minder vrijblijvend en vanzelfsprekend. Alleen als het verlof bijdraagt aan een veilige terugkeer naar de samenleving, komt een gedetineerde in aanmerking voor verlof. Bij het toekennen van dit zogeheten re-integratieverlof wordt ook gekeken naar het gedrag gedurende de gehele detentie, veiligheidsrisico’s en slachtofferbelangen.
De (Zeer) Beperkt Beveiligde Inrichtingen (BBI en ZBBI) verdwijnen. Gedetineerden kunnen in de laatste fase van hun detentie buiten de muren aan het werk in de nieuwe Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA). Ook vervalt het Penitentiair Programma (PP) voor gedetineerden die langer dan 1 jaar straf hebben. Het PP duurt maximaal 2 maanden. Er komt een overgangsperiode van 3 jaar. Tot slot vervallen zowel het arbeidsrecht als de arbeidsplicht voor gedetineerden.